Bài giảng Leukemia kinh dòng lympho (CLL) – Đại học Y Hà Nội

CLL là bệnh ác tính mang đặc điểm của dòng lympho trưởng thành ở máu, ở tuỷ và ở tổ chức lympho. Ở Mỹ và các nước châu Âu tỷ lệ khá cao ở người có tuổi (> 50) khoảng 2,7 người bị trên 100.000 dân, chiếm 0,8% trong các bệnh ung thư và 30% của các lơxêmi. Bệnh thuộc dòng B lympho, nhưng có khoảng 2% thuộc T lympho. Bệnh hiếm gặp ở các nước châu Á, Việt Nam rất ít gặp.

Về lịch sử, bệnh được mô tả đầu tiên bởi Wirchow năm 1840, sau đó Ehrlich (1891) bàn tới phương pháp nhuộm hoá tổ chức để phát hiện bệnh, phương pháp này được Turk (1903) xác nhận là một kỹ thuật phát hiện CLL và lymphosarcoma có hiệu quả, năm 1954 lần đầu tiên Tivey công bố tài liệu với 685 CLL và thấy thời gian sông của họ trung bình là 3 năm. Đồng thời những nhà lâm sàng Ý thông báo một số thuốc có tác dụng điều trị CLL như corticoid, các hoá chất thuộc nhóm alkyl. Tới 1967 Dameshek giả thiết rằng CLL là bệnh của lympho không có khả năng miễn dịch, tiếp theo giả thuyết này, nhiều người chứng minh bằng Ig (Immunoglobulin) trên bề mặt tế bào và kết luận chúng là tế bào B lympho. Trong các năm 70, Rai và nhiều tác giả mô tả bệnh cảnh lâm sàng của bệnh bao gồm thiếu máu, giảm tiểu cầu – đồng thời các tác giả cũng đưa ra một số thuốc có hiệu quả kéo dài lui bệnh như íludarabin (2 chlorodeoxy adenosin, cladribin) và ứng dụng phương pháp ghép tuỷ…

BỆNH SINH HỌC

Bệnh sinh học của bệnh còn nhiều bí ẩn, vỏi nhiều ý kiến khác nhau.

Do yếu tố di truyền

Người ta nhận thấy CLL có nhiều ỏ châu Âu và Mỹ, ít gặp hơn ở châu Á. ở Mỹ có thể gặp với tỷ lệ cao 2-3 ngưòi/100.000 dân. CLL có tính chất gia đình, tuy nhiên điều này đến nay chưa được khẳng định.

Do không binh thường gen di truyền

Về mặt này, có nhiều tài liệu thông báo, thường gặp dạng bất thường đơn dòng nhiễm sắc thể (NST) thí dụ có thể gặp biến đổi của NST 12, 13, 14.

Bất thường NST 12:

Trisomy 12 (17%)

12q*

NST 13: thường gặp các dạng sau:

13q, 13a14

Gen RBl (Retinoblastoma) xuất hiện 13q+14

NST 14: bất thường NST 14 thường gặp dạng sau:

14q+11

q32, t(11; 14) (ql3;q32); t(14;19)(q32;q13)

BCL-1 (B-cell leukemia), BCL-2, BCL-3. Các gen này đóng vai trò bệnh lý gen trong lơxêmi cấp.

Nhìn chung các biến đổi NST hoặc biến đổi gen nói trên cũng chỉ là những hiện tượng phát hiện thấy. Bệnh lý gen chính thức của CLL tới nay chưa được khẳng định. Tuy nhiên, nghiên cứu về gen cho thấy hiện tượng: bệnh lý T lympho thường xảy ra ở NST 14 (14q11), còn bệnh lv của B lympho lại xảy ra ở điểm gãy NST14 ở vị trí 3 (14q32).

Vai trò của các dấu ấn miễn dịch

Thường gặp các phenotyp dòng B lympho như CD5, CD19, CD20,CD37, CD39, rất hiếm gặp CD11a, CD54.

Các Ig bề mặt: đặc biệt chú ý chuỗi nhẹ Lambda(λ) hoặc Kappa (K). Người ta nhận thấy có tới 60% bệnh nhân CLL có bất thường chuỗi nhẹ K, còn 40% ở chuỗi nhẹ λ, chuỗi nặng ít biến đổi, nếu có chỉ xảy ra ở vùng V (Varian).

Bất thường miễn dịch:

Tự miễn dịch: có thể phát triển kháng thể chống lại tê bào nguồn của từng dòng tế bào gây suy tuỷ: suy tuỷ dòng hồng cầu, suy dòng mẫu tiểu cầu, gây thiếu máu tan máu, gây giảm bạch cầu trung tính, trên lâm sàng thấy một số bệnh nhân thấp khớp trở thành CLL.