Bệnh thận đái tháo đường: sinh lý bệnh, bệnh sinh, chẩn đoán và điều trị

Bệnh thận đái tháo đường là một biến chứng phổ biến và nghiêm trọng của đái tháo đường, ảnh hưởng đến 40% bệnh nhân đái tháo đường (1). Đây là nguyên nhân hàng đầu gây ra bệnh thận giai đoạn cuối (ESRD) trên toàn thế giới, chiếm khoảng 50% tổng số ca bệnh ESRD ở các nước phát triển (2). Bệnh thận đái tháo đường được đặc trưng bởi tổn thương thận tiến triển và sự phát triển của albumin niệu, hoặc sự hiện diện của albumin trong nước tiểu (3). Sinh lý bệnh học và sinh bệnh học của bệnh thận đái tháo đường rất phức tạp và liên quan đến một số cơ chế.

Sinh lý bệnh học:

Sinh lý bệnh học của bệnh thận đái tháo đường là đa yếu tố và bao gồm sự kết hợp của các yếu tố huyết động và chuyển hóa. Tăng đường huyết là nguyên nhân chính gây ra bệnh thận đái tháo đường, và nó dẫn đến sự tích tụ của các sản phẩm đầu cuối bền vững của sự glycosyl hoá (AGEs) và kích hoạt một số con đường, bao gồm con đường protein kinase C (PKC), con đường hexosamine và con đường polyol (4). Những con đường này dẫn đến tăng stress oxy hóa, viêm và xơ hóa.

Việc kích hoạt con đường hệ thống renin-angiotensin-aldosterone (RAAS) cũng góp phần vào sự phát triển và tiến triển của bệnh thận đái tháo đường. Hoạt hóa RAAS dẫn đến co mạch thận, tăng tốc độ lọc cầu thận (GFR) và albumin niệu (5). Ngoài ra, tăng lọc do tăng lưu lượng máu thận và áp lực nội cầu thận dẫn đến phì đại cầu thận và tăng sinh, dẫn đến sự phát triển của nốt xơ cứng cầu thận, còn được gọi là nốt Kimmelstiel-Wilson (6).

Viêm và xơ hóa cũng là những cơ chế chính trong cơ chế bệnh sinh của bệnh thận đái tháo đường. Các cytokine gây viêm và các yếu tố tăng trưởng, chẳng hạn như yếu tố biến đổi tăng trưởng-beta (TGF-beta), góp phần gây xơ hóa thận, teo ống thận và viêm kẽ (7). Các yếu tố khác có liên quan đến cơ chế bệnh sinh của bệnh thận đái tháo đường bao gồm stress oxy hóa, rối loạn chức năng ty thể, thay đổi biểu sinh và thay đổi hệ vi sinh vật đường ruột (8).

Sinh bệnh học:

Cơ chế bệnh sinh của bệnh thận đái tháo đường bao gồm một số bước, bao gồm phì đại cầu thận giai đoạn đầu, albumin niệu giai đoạn trung và suy giảm dần GFR và ESRD giai đoạn tiến triển. Giai đoạn đầu được đặc trưng bởi tăng lưu lượng máu thận và tăng lọc, dẫn đến phì đại cầu thận và tăng sinh, dẫn đến sự phát triển của nốt xơ cứng cầu thận. Giai đoạn trung gian được đặc trưng bởi sự phát triển của albumin niệu và giảm dần GFR, xảy ra do tăng tính thấm cầu thận và xơ hóa ống thận. Trong giai đoạn tiên tiến, sự phát triển của ESRD xảy ra do tổn thương cầu thận và ống thận không thể đảo ngược (9).

Giải phẫu bệnh học:

Phát hiện mô học đặc trưng trong bệnh thận đái tháo đường là sự hiện diện của các nốt Kimmelstiel-Wilson, là nốt lắng đọng hyaline trong cầu thận. Các phát hiện đặc trưng khác bao gồm dày màng đáy cầu thận, giãn nở màng đáy và xơ hóa kẽ (10). Ngoài những đặc điểm này, bệnh thận đái tháo đường cũng liên quan đến một loạt các thay đổi cấu trúc và chức năng ở thận, bao gồm tổn thương các tế bào có chân, thay đổi huyết động học thận và suy giảm tự thực bào (11).

Chẩn đoán: