Ung thư tế bào biểu mô chun giãn (tế bào chuyển tiếp) thận – đường tiết niệu

Trích từ cuốn “Thận học lâm sàng” Hà Hoàng Kiệm, NXB YH 2010

1. ĐỊNH NGHĨA

Ung thư tế bào biểu mô chun giãn (transitional cell carcinoma) còn gọi là tế bào chuyển tiếp là ung thư tế bào biểu mô đường tiết niệu, là loại ung thư nguyên phát của thận và đường tiết niệu, xuất phát từ tế bào biểu mô chun giãn của lớp niêm mạc đài thận, bể thận, bàng quang và niệu quản.

Các tế bào biểu mô của lớp niêm mạc đường tiết niệu có hình đa diện, xếp chồng lên nhau thành nhiều tầng (biểu mô lát tầng), có đặc điểm có thể chun giãn được. Khi bị căng giãn, chẳng hạn khi bàng quang đầy căng nước tiểu, lớp tế bào biểu mô này giãn ra, các tế bào trở nên dẹt hình vảy. Khi hết căng giãn chúng co lại và trở về hình đa diện ban đầu, nên lớp biểu mô này gọi là biểu mô chun giãn (transitional epithelium). Ung thư các tế bào này được gọi là ung thư tế bào chun giãn (transitional cell carcinoma).

Hình 1. Hình ảnh biểu mô đường tiết niệu bình thường và ung thư tế bào biểu mô chun giãn. Hình trái: Biểu mô đường tiết niệu bình thường (Lớp trên cùng là tế bào chun giãn); Hình giữa: Ung thư tế bào biểu mô chun giãn xem dưới kính hiển vi quang học x 10; Hình phải: Ung thư tế bào biểu mô chun giãn xem dưới kính hiển vi quang học x 40.

Đôi khi thuật ngữ tế bào biểu mô đường tiết niệu (urothelial) được sử dụng và khi đó người ta gọi loại ung thư này là ung thư tế bào biểu mô đường tiết niệu (carcinoma of the urothelium). Tuy nhiên thuật ngữ ung thư tế bào biểu mô chun giãn (transitional cell carcinoma) được nhiều tác giả ưa dùng hơn vì nó phản ánh đúng chức năng của loại tế bào loại này.

2. PHÂN LOẠI VÀ CÁCH XÂM LẤN

2.1. Phân loại

Dựa vào hình thể khối u người ta phân ra ba loại:

+ Ung thư lan tỏa: khối u phát triển lan tỏa, dẹt, trong lớp niêm mạc đường tiết niệu làm lớp niêm mạc trở nên nhiễm cứng.

+ Ung thư hình nhú: khối ung thư phát triển nhô vào lòng đài thận, bể thận, hoặc bàng quang.

+ Ung thư dạng hạch: khối u hình tròn hoặc oval, trông giống như một hạch lympho.

Dưới kính hiển vi quang học, hầu hết ung thư tế bào biểu mô chun giãn là týp ung thư hình nhú và 90% là ung thư ở bàng quang, chỉ có 5-10% ở đài bể thận, rất hiếm gặp ở niệu quản.

2.2. Cách xâm lấn

Ung thư tế bào chun giãn có hai đường di căn chính:

+ Xâm lấn ra các tổ chức lân cận

+ Di căn theo hệ bạch huyết tới các hạch lympho

Ung thư tế bào biểu mô chun giãn týp lan tỏa thường phát triển nông trên bề mặt, thường chỉ lan trong phạm vi bàng quang trừ khi chúng không được điều trị trong một thời gian dài. Chúng có thể lan dọc theo lớp niêm mạc bàng quang mà không xâm lấn sâu vào thành bàng quang khi để thời gian quá lâu. Khi ung thư bàng quang lan theo hệ thống bạch huyết sẽ tới các hạch lympho vùng háng hoặc khung chậu và sau đó tới ổ bụng. Nếu lan theo đường máu thường tới xương, phổi, gan, đôi khi lên não. Ung thư tế bào biểu mô chun giãn từ đài thận, bể thận, di căn đến xương 35%. Trong di căn xương thì 40% di căn tới cột sống.

3. YẾU TỐ NGUY CƠ