Bài giảng nhi khoa: Viêm phổi cộng đồng trẻ em

ThS.BS. Trần Thiện Ngọc Thảo

ĐỊNH NGHĨA

Viêm phổi được định nghĩa là tình trạng viêm của nhu mô phổi, do các tác nhân nhiễm trùng gây ra². Đây là định nghĩa được sử dụng nhiều nhất. Ngoài ra có một số định nghĩa khác như phát hiện tác nhân gây viêm phổi, có hình ảnh thâm nhiễm phổi trên Xquang phổi, hoặc dựa trên các tiêu chuẩn lâm sàng.

Trên lâm sàng, hầu hết các chuyên gia đồng ý viêm phổi khi có bằng chứng lâm sàng và thâm nhiễm trên Xquang phổi.

DỊCH TỂ HỌC

Viêm phổi cộng đồng (CAP) là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở trẻ em dưới 5 tuổi.

 Theo thống kê của tổ chức Y tế thế giới (WHO) năm 2006, viêm phổi là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi, chiếm tới 19% tử vong do các nguyên nhân thường gặp nhất ở trẻ em ⁶. Một thống kê khác năm 2000 trên đối tượng trẻ dưới 5 tuổi, gần 152 triệu ca mắc viêm phổi mới ở các nước đang phát triển, trong khi chỉ khoảng hơn 4 triệu ca ở các nước đã phát triển⁴. Viêm phổi nặng gặp ở trẻ dưới 5 tuổi nhiều hơn (19,4, 95% CI 17,4 – 21,7)/10000 trẻ/ năm; OR 1,5 (95% CI  1,07 – 2,11)³ . Trẻ sơ sinh có nguy cơ mắc viêm phổi cao hơn hẳn lứa tuổi khác.

Trong đó sơ sinh non tháng 24 -28 tuần thai tăng nguy cơ OR (4.02, 95% CI 1.16 –  13.85) so với sơ sinh sanh trên 37 tuần thai³.

 Phế cầu là tác nhân gây viêm phổi thường gặp nhất ở trẻ em. Ở các nước đang phát triển, người ta ước tính hàng năm có khoảng 1 triệu trẻ dưới 5 tuổi tử vong do viêm phổi do vi trùng, trong đó hầu hết các ca có thể được ngăn ngừa tử vong chỉ bằng kháng sinh đơn giản và rẻ tiền⁴.  Các yếu tố được xem là nguy cơ tăng tỉ lệ bệnh và tử vong do viêm phổi gồm: tuổi nhỏ, suy duy dưỡng, chế độ ăn thiếu kẽm⁶, sống đông đúc hay có bệnh nền. Ngoài ra, không khí ô nhiễm và đi nhà trẻ cũng làm tăng tỉ lệ viêm phổi⁶. Một số bệnh lý khác cũng làm tăng nguy cơ bị viêm phổi và viêm phổi nặng gồm:

Bệnh tim bẩm sinh

Bệnh phổi mạn

Suyễn

Bệnh lý thần kinh cơ, đặc biệt là các bệnh nhân có giảm ý thức đi kèm

Trào ngược dạ dày thực quản, dò khí phế quản…

Suy giảm miễn dịch bẩm sinh hoặc mắc phải

Bệnh xơ nang, hồng cầu hình liềm…

Các yếu tố được xem là giảm tình trạng viêm phổi gồm: cải thiện môi trường sống, bú sữa mẹ, chủng ngừa Phế cầu và Hib⁴. Rửa tay cũng làm giảm tỉ lệ mắc viêm phổi mới⁶.

TÁC NHÂN THEO TUỔI

Tác nhân gây viêm phổi cộng đồng thay đổi theo lứa tuổi.

Dưới đây là một số các tác nhân thường gặp gây viêm phổi cộng đồng ở trẻ em⁴

Bảng 1: Tác nhân thường gặp nhất gây VPCĐ theo lứa tuổi⁴

Sơ sinh

1 – 3 tháng