Chẩn đoán bệnh lao

Lao là một bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn lao (Mycobacterium tuberculosis) gây nên. Bệnh lao có thể gặp ở tất cả các bộ phận của cơ thể, trong đó lao phổi là thể lao phổ biến nhất (chiếm 80 – 85% tổng số ca bệnh) và là nguồn lây chính cho người xung quanh.

NGƯỜI NGHI LAO PHỔI

Người nghi lao phổi khi có các triệu chứng sau:

Ho kéo dài trên 2 tuần (ho khan, ho có đờm, ho ra máu) là triệu chứng nghi lao quan trọng nhất.

Ngoài ra có thể:

Gầy sút, kém ăn, mệt mỏi.

Sốt nhẹ về chiều.

Ra mồ hôi “trộm” ban đêm.

Đau ngực, đôi khi khó thở.

Nhóm nguy cơ cao cần chú ý:

Người nhiễm HIV.

Người tiếp xúc trực tiếp với nguồn lây, đặc biệt trẻ em.

Người mắc các bệnh mạn tính: loét dạ dày-tá tràng, đái tháo đường, suy thận mãn,…

Người nghiện ma tuý, rượu, thuốc lá, thuốc lào.

Người sử dụng các thuốc ức chế miễn dịch kéo dài như Corticoid, hoá chất điều trị ung thư,…

Các trường hợp có bất thường trên Xquang phổi đều cần xem xét phát hiện lao phổi.

CHẨN ĐOÁN LAO PHỔI

Lâm sàng

Toàn thân: Sốt nhẹ về chiều, ra mồ hôi đêm, chán ăn, mệt mỏi, gầy sút cân.

Cơ năng: Ho, khạc đờm, ho ra máu, đau ngực, khó thở.

Thực thể: Nghe phổi có thể có tiếng bệnh lý (ran ẩm, ran nổ,….).

Cận lâm sàng

Nhuộm soi đờm trực tiếp tìm AFB:

Tất cả những người có triệu chứng nghi lao phải được xét nghiệm đờm phát hiện lao phổi. Để thuận lợi cho người bệnh có thể chẩn đoán được trong ngày đến khám bệnh, xét nghiệm 2 mẫu đờm tại chỗ cần được áp dụng thay cho xét nghiệm 3 mẫu đờm như trước đây. Mẫu đờm tại chỗ cần được hướng dẫn cẩn thận để người bệnh lấy đúng cách (Phụ lục 1), thời điểm lấy mẫu 1 và mẫu 2 phải cách nhau ít nhất là 2 giờ.

Xét nghiệm Xpert MTB/RIF (nếu có thể):

Cho kết quả sau khoảng 2 giờ với độ nhậy và độ đặc hiệu cao.

Nuôi cấy tìm vi khuẩn lao:

Nuôi cấy trên môi trường đặc cho kết quả dương tính sau 3-4 tuần. Nuôi cấy trong môi trường lỏng (MGIT – BACTEC) cho kết quả dương tính sau 2 tuần. Các trường hợp phát hiện tại các bệnh viện tuyến tỉnh nên được khuyến khích xét nghiệm nuôi cấy khi có điều kiện.

Xquang phổi thường quy:

Hình ảnh trên phim Xquang gợi ý lao phổi tiến triển là thâm nhiễm, nốt, hang, xơ hang, có thể co kéo ở 1/2 trên của phế trường, có thể 1 bên hoặc 2 bên.