Chẩn Đoán Và Xử Trí Khó Thở

1. ĐẠI CƯƠNG

Khó thở là cảm giác chủ quan của người bệnh. Bệnh nhân cảm thấy thở không bình thường, không thoải mái khi hít thở. Đối với các thầy thuốc lâm sàng, triệu chứng khó thở khá thường gặp, đôi khi rất khó khăn trong chẩn đoán và điều trị, đặc biệt đối với những bệnh nhân có cơn khó thở cấp tính, nặng.

Trong khi xử trí cấp cứu khó thở các thầy thuốc lâm sàng cần hết sức lưu ý các nguyên nhân có thể đe doạ tính mạng của bệnh nhân, bao gồm: tắc nghẽn đường dẫn khí, bệnh lý hô hấp, bệnh lý tim mạch, thần kinh – tâm thần…

2. CHẨN ĐOÁN

2.1. Lâm sàng

– Hỏi bệnh

+ Hỏi tiền sử bản thân: hút thuốc lá, mắc các bệnh hô hấp mạn tính (BPTNMT, hen phế quản, giãn phế quản), bệnh tim mạch (tăng huyết áp, suy tim), bệnh dị dứng (dị ứng thời tiết, dị ứng thuốc, thức ăn).

+ Cơn khó thở xuất hiện đột ngột hay từ từ.

+ Tiến triển của cơn khó thở: Liên tục hay từng cơn, liên quan đến nhịp ngày đêm hay theo mùa.

+ Hoàn cảnh xuất hiện: Lúc nghỉ ngơi hay khi gắng sức, mức độ gắng sức làm xuất hiện khó thở.

+ Diễn biến cơn khó thở: Cấp tính, mạn tính hoặc tái phát nhiều lần.

+ Khó thở thay đổi theo tư thế bệnh nhân: Khó thở khi nằm, khi thay đổi từ tư thế nằm sang tư thế ngồi hoặc đứng.

+ Biến đổi theo các yếu tố môi trường: Khí hậu, nơi ở, nơi làm việc

+ Khó thở lúc hít vào hay thở ra hay khó thở cả hai thì.

+ Phát hiện những yếu tố làm cho cơn khó thở nặng thêm (hút thuốc lá, dị nguyên, bụi khói) hoặc các yếu tố làm khó thở giảm đi: tư thế bệnh nhân (nằm đầu cao, tư thế ngồi) hoặc do dùng thuốc (thuốc giãn phế quản, thuốc lợi tiểu, thuốc trợ tim…).

+ Triệu chứng kèm theo khác: đau ngực, ho, khạc đờm, đánh trống ngực, tiếng thở rít, tiếng ngáy lúc ngủ. Sốt, mệt mỏi, sút cân, rối loạn ý thức, tâm thần.

– Khám lâm sàng

+ Quan sát kiểu thở, thể trạng, tư thế bệnh nhân giúp chẩn đoán nguyên nhân khó thở.

+ Biến dạng lồng ngực:

• Lồng ngực hình thùng: khí phế thũng, BPTNMT, hen phế quản.
• Lồng ngực không cân đối: Lồng ngực bên bệnh bị lép, khoang liên sườn hẹp do xẹp phổi. Lồng ngực vồng lên ở 1 bên, xương sườn nằm ngang, khoang liên sườn giãn rộng do tràn dịch màng phổi hoặc tràn khí màng phổi nhiều.
• Biến dạng lồng ngực do gù vẹo cột sống hoặc lồng ngực hình ngực gà.

+ Đếm tần số thở:

• Bình thường tần số thở 16-20 lần/phút.
• Nếu tần số thở > 20 lần/phút là có khó thở nhanh.
• Nếu tần số thở < 16 lần/phút được gọi là khó thở chậm.

+ Rối loạn nhịp thở:

• Khó thở kiểu Kuss maul: Bốn thì: Hít vào – Nghỉ – Thở ra – Nghỉ
• Khó thở kiểu Cheynes- stokes: thở nhanh, cường độ thở tăng dần, sau đó cường độ thở giảm dần rồi nghỉ.

– Dấu hiệu lâm sàng của suy hô hấp – suy tuần hoàn cấp:

+ Tím môi, đầu chi, hoặc tím toàn thân.