Sổ tay Nhi khoa Harriet Lane – Bệnh viện Johns Hopkins, 24e, 2026. CHƯƠNG 14. BỆNH LÝ HUYẾT HỌC

SỔ TAY NHI KHOA HARRIET LANE – BỆNH VIỆN JOHNS HOPKINS (ẤN BẢN 24, 2026)
Chủ biên:Tolulope Fatola, Jillian Heckman, and Nathaniel J. Silvestri | Dịch và chú giải: Bs Lê Đình Sáng.
Bản dịch được chia sẻ hoàn toàn vì mục đích phi lợi nhuận. Nghiêm cấm thương mại hoá bản dịch của cuốn sách này dưới bất kỳ hình thức nào.

CHƯƠNG 14. BỆNH LÝ HUYẾT HỌC

Hematology
Pomi Yun, MD

Harriet Lane Handbook, The, Chapter 14, 376-418.e3

I. THIẾU MÁU (ANEMIA)

A. Định nghĩa Thiếu máu

(1) Thiếu máu được định nghĩa là tình trạng nồng độ hemoglobin (Hb) giảm xuống dưới hai độ lệch chuẩn (standard deviations) so với giá trị trung bình, dựa trên các tiêu chuẩn sinh lý theo từng độ tuổi.

(2) Xem Bảng 14.1 ở cuối chương để biết các chỉ số tế bào máu tiêu chuẩn theo tuổi.

B. Nguyên nhân gây Thiếu máu

(1) Xem Hình 14.1 về cách tiếp cận chẩn đoán thiếu máu dựa trên quá trình sản sinh hồng cầu (red blood cell – RBC), được đo lường thông qua số lượng hồng cầu lưới (reticulocyte count) và kích thước tế bào. Cần lưu ý rằng khoảng giá trị bình thường của Hb và thể tích trung bình hồng cầu (mean corpuscular volume – MCV) phụ thuộc vào độ tuổi của trẻ.

(2) Xem Bảng 14.2 và 14.3 để biết thêm chi tiết về các nguyên nhân cụ thể gây thiếu máu không tan máu (nonhemolytic anemia) và thiếu máu tan máu (hemolytic anemia).

C. Đánh giá Thiếu máu

1. Sàng lọc thiếu máu

(a) Hiệp hội Nhi khoa Hoa Kỳ (American Academy of Pediatrics – AAP) khuyến cáo thực hiện sàng lọc trong khoảng từ 9 đến 12 tháng tuổi, kèm theo một đợt sàng lọc bổ sung từ 1 đến 3 tuổi đối với những trẻ có nguy cơ, bao gồm cả những trẻ có chế độ ăn không cung cấp đủ lượng sắt.

(b) Cần sàng lọc hàng năm đối với trẻ có nguy cơ cao: có tiền sử sinh non hoặc nhẹ cân, phơi nhiễm với chì, bú sữa mẹ hoàn toàn mà không được bổ sung sắt sau 4 tháng tuổi, chế độ ăn thiếu các loại ngũ cốc tăng cường sắt hoặc thực phẩm tự nhiên giàu sắt, gặp khó khăn trong việc ăn uống, chậm phát triển, hoặc suy dinh dưỡng.

2. Các công thức hữu ích trong đánh giá thiếu máu

(a) Chỉ số Mentzer (Mentzer index) = MCV / Số lượng hồng cầu

(1) Chỉ số > 13 gợi ý tình trạng thiếu máu thiếu sắt (iron deficiency anemia – IDA).

(2) Chỉ số < 13 gợi ý tình trạng mang gen bệnh Thalassemia (thalassemia trait).

(b) Chỉ số hồng cầu lưới (Reticulocyte index) = % hồng cầu lưới × dung tích hồng cầu của bệnh nhân / dung tích hồng cầu bình thường (hematocrit)