Nhiễm khuẩn do màng não cầu (Meningococcal Infections)

Định nghĩa

Nhiễm khuẩn do màng não cầu là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do cầu khuẩn màng não (hay màng não cầu) gây ra, có biểu hiện lâm sàng rất đa dạng, có thể viêm mũi họng, viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết… Bệnh hay gây thành dịch, nhất là trong các tập thể trẻ. ở những thể nặng tỷ lệ tử vong còn rất cao.

Lịch sử nghiên cứu

Ng­ười ta đã biết các vụ dịch viêm màng não từ thế kỷ thứ II trước công nguyên. Nhưng bệnh chỉ được mô tả kỹ từ năm 1805 từ vụ dịch viêm màng não mủ xảy ra ở Giơnevơ.

Năm 1887 Weichselbaum đã tìm thấy vi khuẩn gây bệnh và mô tả nó. Các týp huyết thanh của màng não cầu được Dopter báo cáo năm 1909

Những năm 30 của thế kỷ này ng­ời ta đã dùng sulfamid vào điều trị và chứng tỏ đ­ợc hiệu quả, tuy nhiên kháng sinh này nhanh chóng bị kháng vào những năm 40.

Việt Nam: Vụ dịch đầu tiên vào năm 1939 – 1940 từ Trung Quốc tràn sang. Hiện tại thấy rải rác khắp miền Nam và miền Bắc song hay gặp hơn ở miền Nam.

Dịch tễ học

Mầm bệnh

Là cầu khuẩn màng não có tên Neisseria meningitidis thuộc họ Neisseriaceae, giống Nesseria – là song cầu khuẩn hình hạt cà phê nằm trong tế bào.

Vi khuẩn có kích th­ước 0,6-0,8 micromet, có vỏ Polysaccarit, ái khí, không di động, không tạo thành nha bào. Nhuộm bắt màu gram âm.

Vi khuẩn phát triển tốt trong môi trư­ờng có chứa 5 – 10% CO₂ ở nhiệt độ 35 -37⁰C (môi trư­ờng blood agar, Mueller Hinton agar…)

Sức chịu đựng kém với các tác động lý, hoá (50°C/5 phút, 100°C/30 giây, tia cực tím diệt vi khuẩn trong khoảnh khắc. Các thuốc khử trùng đều dễ diệt vi khuẩn).

Dựa vào cấu trúc của vỏ Polysaccarit người ta chia ra các nhóm huyết thanh- ký hiệu là A, B, C, D, X, Y, Z, 29E, W13, H, I, K, L…

Các nhóm huyết thanh lại được chia thành các các typ huyết thanh căn cứ vào cấu trúc kháng nguyên Protein màng ngoài bề mặt (OMP – Outer Membran Protein). Dựa vào các men của màng não cầu lại chia ra dưới typ.

Tính chất gây bệnh:

Châu Âu: th­ường gặp nhóm A, B, C;  Mỹ: B, C;  Việt Nam: A, B, C.

Nhóm A: Hay gây ra các dịch lớn.

Nhóm B: Chủ yếu gây dịch tản phát (10-50 bệnh nhân/10 vạn dân).

Nhóm C: Gây ra cả dịch lớn, nhỏ và tản phát.

Mùa bệnh: Miền Bắc Việt Nam th­ường gặp dịch vào các tháng 2-3-4. Miền Nam Việt Nam vào tháng 5-6-7, nhưng cũng không nhất thiết phải theo mùa.

Nguồn bệnh

Nguồn bệnh duy nhất là ngư­ời, có thể là bệnh nhân hoặc ngư­ời mang vi khuẩn không triệu chứng.

Đ­ường lây

Lây đư­ờng hô hấp, thường lây do tiếp xúc trực tiếp với người mang khuẩn. Những ngư­ời bị viêm mũi, họng thường dễ bị mắc bệnh.

Cơ thể cảm thụ

Mọi ngư­ời đều có thể mắc bệnh như­ng trẻ chưa có kháng thể dễ mắc bệnh hơn.