Tổn thương thần kinh ngoại vi

ĐẠI CƯƠNG.

Đặc điểm:

Tổn thương thần kinh gặp trong thời bình cũng như trong chiến  tranh, thời chiến vết thương phần mềm kèm theo thương tổn thần kinh dễ bỏ sót, tỷ lệ gặp 3-4% các VTTK.

Thời bình do những nguyên nhân như do dao đâm, tai nạn giao thông, tiêm truyền hoặc do các chèn ép mạn tính.

Điều trị các tổn thương thần kinh phụ thuộc nhiều điều kiện, trong đó chấn đoán đúng và sớm sẽ đưa lại nhiều thuận lợi cho người bệnh.

Cơ chế bệnh sinh:

Tổn thương là kết hợp của nhiều cơ chế như kéo căng, đè ép, thiếu máu, đứt dây thần kinh, lâm sàng có thể gặp nhiều hình ảnh khác nhau.

Khi một dây thần kinh bị cắt ngang sẽ diễn ra 2 quá trình thoái hoá và tái tạo.

Đầu ngoại vi diễn ra quá trình thoái hoá Waller, đầu ngoại vi bị lấp đầy máu cục thanh dịch, mang Myelin bị phá huỷ và hiện tượng đại thực bào mất khả năng dẫn truyền thần kinh. Quá trình này diễn ra sau 24 – 48h và kéo dài 3 tuần kết thúc. Đồng thời khi có hiện tượng thoái hoá trên thì cũng xuất hiện quá trình tái tạo. Các tế bào Schwann phát triển, chúng sắp xếp lại màng Myelin và tạo nên ống nội mô thần kinh (endoneurium) để chờ sợi trục từ trung tâm phát triển xuống.

Đầu trung tâm có hiện tượng thoái hoá ngược chiều, các sợi trục thần kinh, màng Myelin bị phá huỷ và thực bào, quá trình tân tạo diễn ra tế bào Schwann phát triển . Trong điều kiện thuận lợi, sợi thần kinh (axon) sẽ chui vào ống nội mô thần kinh của đầu ngoại vi và diễn ra tái tạo thần kinh ở đầu ngoại vi. Tốc độ phát triển của sợi trục 1mm/ ngày, quá trình này sẽ không thực hiện được nếu giữa 2 đầu dây có cục máu đông hoặc xơ sẹo.

Phân loại tổn thương thần kinh:

Có nhiều cách phân loại khác nhau. Cổ điển người ta vẫn sử dụng phân loại của Seddon và Sundedand. Để ứng dụng trong lâm sàng  chúng tôi phân loại thành:

Chấn động dây thần kinh (Nerapraxia- mất dẫn truyền thần kinh):

Sợi dây thần kinh nguyên vẹn, không bị gián đoạn, không có tình trạng huỷ Myelin khi kiểm tra bằng máy hiển vi điện tử. Lâm sàng thấy liệt vận động, rối loạn cảm giác, kiểm tra điện thần kinh thấy dẫn truyền bình thường, sau một thời gian hồi phục hoàn toàn.

Dập dây thần kinh (Axonotmesis – đứt sợi trục thần kinh):

Dây thần kinh nguyên vẹn, nhưng một số bó sợi thần kinh bị đứt, sợi trục thần kinh bị gián đoạn, có biểu hiện thoái hoá, ống nội mô thần kinh (endoneurium và perineurium) còn. Lâm sàng biểu hiện có triệu chứng tổn thương dây thần kinh phụ thuộc vào mức độ tổn thương.

Chèn ép dây thần kinh:

Do nhiều nguyên nhân như máu tụ, mảnh kim khí, can xương,…thực chất vẫn là mất dẫn truyền dây thần kinh, từ những rối loạn chức năng nếu đè ép mạnh, kéo dài đưa đến những rối loạn thực thể. Chức năng thần kinh hồi phục nếu loại bỏ nguyên nhân chèn ép sớm.

Đứt dây thần kinh (Neurotmesis):

Là tổn thương thực thể về giải phẫu, rối loạn chức phận dây thần kinh nặng nề, tổn thương loại này đầu ngoại vi thường co lại, các chức phận tuỷ hồi phục rất kém.

TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG.

Triệu chứng chung:

Rối loạn vận động: Liệt mềm các cơ do dây thần kinh chi phối, trường hợp do tổn thương không hoàn toàn có thể thấy bại nhóm cơ. Trong tổn thương dây thần kinh đưa đến bại yếu chi một phần.

Rối loạn cảm giác: Mất cảm giác trên da do dây đó chi phối trong tổn thương dây thần kinh hoàn toàn, nếu tổn thương không hoàn toàn chỉ giảm cảm giác. Ngược lại có thể gặp hiện tượng dị cảm.

Rối loạn thần kinh thực vật: Ngay sau khi bị tổn thương và thời gian sớm da có thể phù nề, tiếp theo da đàn hồi và nhão, cuối cùng là da teo. Dễ xuất hiện các vết loét lâu liền. Màu sắc da thường biến đổi có thể gặp da tím hoặc nhợt nhạt. Teo cơ sớm.

Triệu chứng tổn thương các dây:

Dây thần kinh quay (C7,C5, C6 và D1 tạo nên) :