TỔNG QUAN LÂM SÀNG: Rối loạn nhịp xoang (Clinical Overview: Sinus Arrhythmia)

Koulouridis, Ioannis, MD, MS. Phát hành ngày 1 tháng 1, 2025. 

Dịch và chú giải: Ths.Bs. Lê Đình Sáng

ĐỊNH NGHĨA

Rối loạn nhịp xoang là một biến thể phổ biến của nhịp xoang bình thường khi, mặc dù có sự hiện diện của nhịp xoang, sự biến thiên khoảng R-R vượt quá 0,12 giây. Sóng P phải đồng nhất và hình thái của chúng phù hợp với nguồn gốc từ nút xoang (Hình E1). Có ba loại rối loạn nhịp xoang: Liên quan đến hô hấp (còn được gọi là theo chu kỳ); không liên quan đến hô hấp-không theo chu kỳ và không liên quan đến hô hấp-theo chu kỳ thất (xem phần Nguyên nhân).

HÌNH E1. Nhịp xoang bình thường với rối loạn nhịp xoang.

Đoạn nhịp dẫn V1 và II này cho thấy nhịp xoang bình thường với rối loạn nhịp xoang, trong đó khoảng P-P thay đổi >0,16 giây. Rối loạn nhịp xoang thường liên quan đến chu kỳ hô hấp. Từ Olshansky B và cộng sự: Arrhythmia essentials, xuất bản lần 2, Philadelphia, 2017, Elsevier.

MÃ ICD-10CM

I49.9 – Rối loạn nhịp tim, không xác định

DỊCH TỄ HỌC & ĐẶC ĐIỂM DÂN SỐ

Tỷ lệ hiện mắc
Bất kỳ loại rối loạn nhịp xoang nào đều hiện diện ở 16% ± 10% của những người trẻ, khỏe mạnh. Rối loạn nhịp xoang liên quan đến hô hấp ít phổ biến hơn 20% ở người cao tuổi so với người trẻ. Rối loạn nhịp xoang theo chu kỳ thất hiện diện ở hơn 40% bệnh nhân có blốc nhĩ thất độ III.

Giới tính và độ tuổi ưu thế
Không có sự khác biệt đáng kể giữa các giới. Rối loạn nhịp xoang liên quan đến hô hấp ít phổ biến ở người cao tuổi.

Đỉnh phát bệnh
Tỷ lệ mắc cao nhất là ở những người trẻ tuổi. Điều này đặc biệt đúng đối với rối loạn nhịp xoang liên quan đến hô hấp.

Yếu tố nguy cơ

• Liên quan đến hô hấp: Tuổi trẻ
• Không liên quan đến hô hấp-không theo chu kỳ: Bệnh tim tiềm ẩn, quá liều digitalis, tăng áp lực nội sọ
• Không liên quan đến hô hấp-theo chu kỳ thất: Thường gặp ở bệnh nhân có blốc nhĩ thất độ III

Di truyền
Có bằng chứng về một số đóng góp di truyền đối với sự biến thiên nhịp tim, chủ yếu từ các nghiên cứu đoàn hệ thiết kế với cặp sinh đôi. Rối loạn nhịp xoang ít có khả năng được quy cho một gen duy nhất, nhưng một số gen đã được chứng minh là ảnh hưởng đến nhịp tim lúc nghỉ. Đa hình Ser49Gly trong gen thụ thể β-1 adrenergic là một ví dụ như vậy; người đồng hợp tử Ser49 có nhịp tim trung bình thấp hơn 5 nhịp/phút so với người đồng hợp tử Gly49.

CÁC PHÁT HIỆN TRONG KHÁM LÂM SÀNG & BIỂU HIỆN LÂM SÀNG

Không có phát hiện nào trong khám thực thể tương ứng với chẩn đoán rối loạn nhịp xoang ngoài việc phát hiện mạch hơi không đều.

• Rối loạn nhịp xoang liên quan đến hô hấp là một phát hiện ngẫu nhiên phổ biến trên điện tâm đồ. Thiếu rối loạn nhịp xoang ở người trẻ có thể là dấu hiệu của bệnh mạn tính tiềm ẩn cần được điều tra thêm. Triệu chứng và các phát hiện thực thể hiếm khi xuất hiện, nếu có.
• Rối loạn nhịp xoang không liên quan đến hô hấp-không theo chu kỳ có thể được coi là một phát hiện bình thường, hoặc bệnh tim cấu trúc tiềm ẩn có thể hiện diện, gây khó thở và phù. Ngoài ra, tiền sử chấn thương đầu hoặc cổ, đặc biệt là trong bối cảnh dùng thuốc chống đông máu, làm tăng nghi ngờ chảy máu nội sọ.
• Rối loạn nhịp xoang không liên quan đến hô hấp-theo chu kỳ thất: Loại trừ blốc nhĩ thất độ III.

NGUYÊN NHÂN

• Có ba loại rối loạn nhịp xoang: Liên quan đến hô hấp (còn được gọi là theo chu kỳ); không liên quan đến hô hấp-không theo chu kỳ, và không liên quan đến hô hấp-theo chu kỳ thất.
• Rối loạn nhịp xoang liên quan đến hô hấp: Sự hoạt hóa không liên tục của dây thần kinh phế vị trong quá trình hô hấp dẫn đến các biến thiên nhịp tim từng nhịp.
• Rối loạn nhịp xoang không liên quan đến hô hấp-không theo chu kỳ có thể xảy ra ở người khỏe mạnh nhưng thường là kết quả của bệnh tim tiềm ẩn hoặc quá liều digitalis. Chảy máu não do chấn thương đã được báo cáo là một trong những nguyên nhân. Cơ chế thực sự chưa được hiểu đầy đủ.
• Rối loạn nhịp xoang không liên quan đến hô hấp-theo chu kỳ thất xảy ra trong blốc nhĩ thất độ III hoặc sau khoảng nghỉ bù sau một nhịp thất sớm. Hai sóng P xung quanh một phức bộ QRS xảy ra với tốc độ nhanh hơn so với các sóng P liên tiếp xảy ra mà không có phức bộ QRS xen giữa trong blốc tim 2:1. Sự kéo dài của khoảng PP có thể được cho là do tăng cường lượng máu đổ vào tim, dẫn đến tăng thể tích tâm thu, từ đó kích hoạt phản xạ thụ thể áp lực cảnh. Huyết áp động mạch tăng cao do tâm thất tống máu kích hoạt các thụ thể áp lực động mạch, dẫn đến phản xạ phế vị, kéo dài khoảng PP tiếp theo mà không có phức bộ QRS.

CHẨN ĐOÁN

CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT

• Nhịp nhĩ sớm
• Blốc thoát nút xoang
• Hội chứng suy nút xoang

TIẾN HÀNH ĐÁNH GIÁ

• Đánh giá (Hình E2 và E3) bị hạn chế vì rối loạn nhịp xoang liên quan đến hô hấp thường là một phát hiện không triệu chứng và bình thường.
• Khi đọc điện tâm đồ, cần phải cẩn thận để loại trừ các nguyên nhân khác gây nhóm nhịp, như rung nhĩ, cuồng nhĩ, hoặc nhịp nhanh nhĩ đa ổ.
• Sự hiện diện của rối loạn nhịp xoang không liên quan đến hô hấp-không theo chu kỳ hoặc rối loạn nhịp xoang không liên quan đến hô hấp-theo chu kỳ thất (Hình E4) nên thúc đẩy việc điều tra thêm về bệnh tim tiềm ẩn, chẳng hạn như bằng siêu âm tim. Đặc biệt đối với rối loạn nhịp xoang không liên quan đến hô hấp-theo chu kỳ thất, thường xảy ra trong blốc tim độ III, nguyên nhân của blốc nên được điều tra.

HÌNH E2. Rối loạn chức năng nút xoang.
CAD, Bệnh động mạch vành; PM, máy tạo nhịp. Từ Olshansky B và cộng sự: Arrhythmia essentials, xuất bản lần 2, Philadelphia, 2017, Elsevier.

HÌNH E3. Rối loạn chức năng nút xoang (nhịp chậm và ngừng xoang).
HR, Nhịp tim; PM, máy tạo nhịp.
Từ Olshansky B và cộng sự: Arrhythmia essentials, xuất bản lần 2, Philadelphia, 2017, Elsevier.

HÌNH E4. Ngừng xoang.

Ngừng xoang có thể kéo dài, trong trường hợp đó chúng có thể được gọi là ngừng nút xoang. Trong đoạn nhịp dẫn V1, VII và V5 này, sau 7 nhịp xoang (tốc độ ~68 nhịp/phút), có một khoảng ngừng xoang 3 giây, sau đó là một nhịp xoang. Từ Olshansky B và cộng sự: Arrhythmia essentials, xuất bản lần 2, Philadelphia, 2017, Elsevier.