Xét nghiệm Gastrin

Nhắc lại sinh lý

Gastrin là một hormon polypeptid được các tế bào G (G-cells) của hang vị dạ dày và các tế bào tụy đảo Langerhans sản xuất và dự trữ. Các dạng gastrin chính trong máu là G-34 (big gastrin), G-17 (little gastrin) và G14 (mini gastrin). Mỗi dạng gastrin nói trên lưu hành trong tuần hoàn tồn tại dưới hai thể CÓ gắn với gốc sulfat và không có gốc sulfat,

Gastrin tạo thuận lợi cho quá trình tiêu hóa bằng cách kích hoạt quả trình bài tiết acid dịch vị trong các tình huống sau đây:

– Khi có mặt các peptid, amino acid, canxi hay rượu trong lòng dạ dày.

-Kích thích thần kinh phế vị thông qua động tác nuốt, ngửi mùi hay nếm thức ăn.

-Khi có tình trạng dân vùng hang vị.

-Khi độ acid dịch vị bị giảm đi,

Khi môi trường dạ dày trở nên acid hơn, bài tiết gastrin sẽ bị ức chế theo cơ chế điều hòa ngược (feed- back) âm,

Gastrin cũng kích thích giải phóng các enzym của tụy, enzym pepsin dịch vị, yếu tố nội và dịch mật từ gan và làm tăng tính nhu động của dạ dày ruột.

Các bất thường bài tiết gastrin có thể xảy ra trong nhiều tình trạng bệnh lý (Vd: ung thư tế bào tiết gastrin [gastrinoma), khối u tiết gastrin trong hội chứng Zollinger-Elison, loét dạ dày, loét tá tràng và thiếu máu ác tỉnh Bierrmer).

Mục đích và chỉ định xét nghiệm

1. Để chẩn đoán hội chứng Zollinger-Ellison.

2. Để chẩn đoán tình trạng tiết gastrin từ khối u (Vd: u tế bào tiết gastrin (gastrinoma)

3. Định lượng nồng độ gastrin giúp chẩn đoán nhiều loại bệnh lý dạ dày (tình trạng không có acid dịch vị [achlorhydria] hoặc thiếu máu ác tính Biemer).

Cách lấy bệnh phẩm

Xét nghiệm được tiến hành trên huyết tương.

BN được yêu cầu nhịn ăn 12h trước khi lấy máu XN.

BN không được uống rượu trong vòng 24h trước khi lấy máu XN. Nếu có thể được, cần yêu cầu BN ngừng dùng tất cả các thuốc làm giảm bài tiết acid dịch vị hay làm tăng pH trong lòng dạ dày (vì vậy có thể làm tăng nồng độ gastrin máu).

Giá trị bình thường

– 0 – 100 pg/mL hay <0 – 48 pmol/L.

– Test kích thích gastrin (sau dùng secretin): không đáp ứng hoặc chỉ bị ức chế nhẹ.

-Test kích thích gastrin (sau truyền canxi): Không thấy tăng hoặc chỉ tăng ít so với giá trị nền.

Tăng nồng độ gastrin

Các nguyên nhân chính thường gặp là:

– Người già: Được coi là có tình trạng tăng sinh lý theo tuổi do có tới 15% người bình thường > 60 tuổi có nồng độ gastrin máu 100 – 800 pg/mL.