Xét nghiệm Hormon kích thích tuyến giáp (TSH)

TSH (Hormon kích thích tuyến giáp [Thyroid Stimulating Hormone]) là một glycoprotein có TLPT 28.000 dalton do thùy trước tuyến yên tiết ra dưới sự kiểm soát của một hormon của vùng dưới đồi (TRH). Khi nồng độ hormon giáp trong dòng tuần hoàn giảm xuống hay khi cơ thể phải đương đầu với tình trạng stress thực thể hay tâm thần, vùng dưới đồi bị kích thích để giải phóng ra hormon gây giải phóng hormon hướng tuyến giáp (thyrotropin – releasing hormone [TRH]). Khi được tiết ra, TRH sẽ kích thích thùy trước tuyến yên sản xuất hormone kích thích tuyến giáp (TSH). Sau đó TSH kích thích sản xuất và giải phóng triiodothyronin (T3) và thyroxin (T4). Nếu nồng độ T3 và T4 tự do trong máu tăng lên, tuyến yên bi jkisch thích để làm giảm sản xuất TSH thông qua cơ chế điều hòa ngược (feedback âm tính).

Hormone kích thích tuyến giáp (TSH) bao gồm 2 chuỗi peptid alpha và beta và một nhóm hydrocarbon. TRình tự các acid amin của chuỗi nhỏ alpha (sous unite alpha) giống hệt nhau của TSH, FSH, LH, HCG vì vậy có thể gặp các phản ứng chéo ở phụ nữ sau tuổi mãn kinh. Trái lại, trình tự các acid amin của chuỗi nhỏ beta (sous – unite beta) và các nhóm hydrocarbon của các hormon tuyến yên khác biệt nhau, vì vậy đảm bảo tính đặc hiệu hormone và miễn dịch học.

Dự trữ TSH của tuyến yên được ước tính là 4 UI. TSH hàng ngày được bài xuất vào khoảng 165 μUI với thời gian bán hủy là 50 phút. Hormon này được thải trừ chủ yếu qua đường thận dưới dạng bất hoạt.

Vị trí tác động của TSH là ở tuyến giáp. Nó được cố định trên các thụ thể của các tế bào tuyến giáp và có khả năng làm tăng:

• Tình trạng phân bó mạch và kích thước tuyến giáp
• Tình trạng bắt giữ iod của tuyến giáp
• Tổng hợp các thyroglobulin
• Tổng hợp và giải phóng các triiodothyronin (T3) và thyroxin (T4)

Mặt khác, TSH làm tăng chuyển hóa của glucose và có một tác động rõ rệt trên chuyển hóa lipid.

Bài xuất TSH của thùy trước tuyến yên được quyết định bởi các yếu tố:

1. Lượng hormon tuyến giáp tự do lưu hành trong hệ tuần hoàn:

• Trong trường hợp suy giáp, giảm T4 hay T3 kích thích tuyến yên tiết TSH
• Trong trường hợp cường giáp, tăng T4 hay T3 ức chế tuyến yên tiết TSH

2. TRH (Thyrotropin Releasing Hormone) được vùng dưới đồi bài xuất. Hormone bày kích thích tuyến yên tiết TSH

MỤC ĐÍCH VÀ CHỈ ĐỊNH XÉT NGHIỆM

1. Để chẩn đoán các tình trạng rối loạn chức năng tuyến giáp (cường giáp hay suy giáp)
2. Để chẩn đoán phân biệt nguồn gốc suy giáp là tại tuyến giáp (suy giáp tiên phát) hay ngoài tuyến giáp (thứ phát): khi tiến hành định lượng đồng thời nồng độ T4 tự do
3. Để theo dõi đáp ứng điều trị của bệnh nhân bị rối loạn chức năng tuyến giáp.

CÁCH LẤY BỆNH PHẨM

XN được tiến hành trên huyết thanh.

Không nhất thiết yêu cầu BN phải nhịn ăn trước khi lấy máu làm XN.Nếu có thể được, khuyến cáo BN tạm ngừng dùng các thuốc có thể gây aarnh hưởng đến kết quả XN.

Bệnh phẩm sau khi lấy cần được ly tâm và bảo quản đông lạnh nhanh chóng nếu cần chuyển tới phòng XN để định lượng hormon.

GIÁ TRỊ BÌNH THƯỜNG

0.5 – 5 μU/mL hay 0.5 – 5 mIU/L. Tùy thuộc vào tuổi và giới.

Mặc dù có các dao động theo nhịp ngày đêm với một đỉnh bài tiết của TSH xảy ra gay trước khi đi ngủ, song các giá trị của TSH thu được vẫn trong giới hạn bình thường. Các giá trị của TSH không biến đổi khi có tình trạng stress, gắng sức hay do glucose.

TĂNG NỒNG ĐỘ TSH

Các nguyên nhân chính thường gặp là:

1. Suy giáp nguồn gốc tại tuyến (tiên phát) chưa được điều trị: nói chung mức độ tăng TSH tương ứng với mức độ suy giảm chức năng tuyến giáp (thay đổi từ gấp 3 lần mức bình thường trong các trường hợp nhẹ tới gấp 100 lần bình thường trong các trường hợp phù niêm nặng). Một lần xác định duy nhất nồng độ TSH thường đủ để xác định chẩn đoán.

• Nếu nồng độ T3 và T4 bình thường: suy giáp tiềm tàng
• Nếu nồng độ T3 và/hoặc T4 thấp: suy giáp rõ rệt

2. BN bị suy giáp song được điều trị thay thế hormon giáp không đủ.

3. Dùng các thuốc gây suy giáp:

• Thuốc kháng giáp trạng (Iod 131, propylthiourcil, strumazol)
• Amiodaron
• Lạm dụng amphetamin
• Thuốc chứa iod (Vd: iopanoic acid, iopadat).
• Thuốc đối kháng dopamin (dopamine antagonists) (Vd: metoclopramid, domperidon, chlopromazin, haloperidol).

4. Có khánh thể khánh TSH hay có tình trạng kháng hormon giáp