Điều trị tăng áp lực nội sọ

1. ĐẠI CƯƠNG
Tăng áp lực nội sọ (ALNS) có thể gây ra phù não, thiếu máu não, hoặc tụt não rất nhanh gây tử vong hoặc tổn thương không hồi phục, vì vậy cần phải được chẩn đoán sớm và xử trí tích cực.
Ở người trưởng thành, thể tích hộp sọ khoảng 1500 ml gồm (tổ chức não chiếm 80%, máu chiếm 10%, dịch não tuỷ chiếm 10%.
ALNS bình thường là10 mmHg, tăng ALNS khi áp lực bên trong hộp sọ lên trên 15 mmHg.
Áp lực tưới máu não (ALTMN) lớn hơn 60 mmHg: theo công thức ALTMN = HATB – ALNS (HATB: huyết áp trung bình)

2. NGUYÊN NHÂN
– Chấn thương sọ não.
– Chảy máu não: trong nhu mô não, não thất, chảy máu dưới nhện.
– Tắc nhánh lớn động mạch não: tắc động mạch cảnh trong, động mạch não
giữa…
– U não.
– Nhiễm khuẩn thần kinh: viêm não, viêm màng não, áp xe não.
– Não úng thủy.
– Các nguyên nhân có khả năng gây tăng áp lực nội sọ khác:

+ Tăng CO2 máu; giảm oxy máu.
+ Thở máy có sử dụng PEEP cao (áp lực dương cuối thì thở ra).
+ Tăng thân nhiệt.
+ Hạ natri máu.
+ Tình trạng co giật.

3. TRIỆU CHỨNG
3.1. Lâm sàng
Tuỳ vào người bệnh tỉnh hay mê mà có những diến biến bệnh khác nhau.
a) Người bệnh tỉnh
– Nhức đầu thường đau tăng dần lên, đau có thể lan toả hoặc khu trú.
– Nôn: thường gặp trong các nguyên nhân ở hố sau.
– Rối loạn thị giác: nhìn đôi, thoáng mờ, giảm thị lực, soi đáy mắt có phù gai.
– Rối loạn thần kinh: ngủ gà, lờ đờ.
b) Người bệnh hôn mê
– Đang tỉnh đột ngột hôn mê, hoặc hôn mê sâu hơn.
– Có biểu hiện tăng trương lực cơ.
– Rối loạn thần kinh tự động (là dấu hiệu nặng):

+ Nhịp tim nhanh hoặc chậm, tăng huyết áp hoặc giảm huyết áp.139
+ Rối loạn hô hấp: thở nhanh, sâu hoặc Cheyne-Stockes.
+ Rối loạn điều hoà thân nhiệt: sốt cao.

– Dấu hiệu tổn thương do tụt não:

+ Tụt thuỳ thái dương: liệt dây III, đồng tử giãn.
+ Tụt thuỳ hạnh nhân tiểu não: thở nhanh hoặc ngừng thở.
+ Tụt não trung tâm: biểu hiện tổn thương từ trên xuống dưới.

3.2. Cận lâm sàng
– Xét nghiệm máu: có thể xác định nguyên nhân do hạ natri máu.
– Chụp cắt lớp vi tinh (CT-scan) sọ não: có thể thấy

+ Phù não, cấu trúc não bị xô đẩy, cấu trúc đường giữa bị thay đổi.
+ Não thất giãn: do tắc nghẽn sự lưu thông của dịch não tuỷ.
+ Có thể thấy: chảy máu não, thiếu máu não, u não, áp xe não…

– Cộng hưởng tử (MRI) sọ não: cho biết rõ hơn về tổn thương não.
– Chụp động mạch não: xác định được dị dạng mạch não.
– Chọc dò tuỷ sống: khi nghi ngờ viêm màng não (chú ý để cho dịch não tuỷ
chảy ra từ từ).