(Bài dịch) Phổ lâm sàng, chẩn đoán và điều trị nhiễm nấm aspergillus

Elsevier Point of Care – Updated August 2, 2024. Copyrighted. 

Biên Dịch: Bs Lê Đình Sáng

Chẩn đoán và điều trị nhanh chóng bệnh aspergillosis xâm lấn hoặc lan tỏa ở bệnh nhân suy giảm miễn dịch là rất cần thiết, vì tỷ lệ tử vong cao, đặc biệt ở bệnh nhân ghép tế bào gốc tạo máu hoặc ghép tạng đặc, và những người mắc bệnh ác tính huyết học.

Điểm chính

• Các loài Aspergillus phổ biến trong đất, nước và không khí
• Bào tử Aspergillus thường xuyên được hít vào và bình thường được loại bỏ bởi các cơ chế nhung mao và các cơ chế khác mà không gây hậu quả có hại; tuy nhiên, ở một số bệnh nhân, sự xâm nhập hoặc tăng trưởng hoại sinh xảy ra mà không có xâm lấn mô
• Sự tăng trưởng hoại sinh có thể xảy ra trong xoang và trong các hang phổi có sẵn. Nếu không có triệu chứng, không cần điều trị, nhưng ở một số bệnh nhân, theo dõi định kỳ cho thấy các triệu chứng tăng lên và bằng chứng X quang về bệnh tiến triển (xâm lấn tại chỗ) cần phải điều trị
• Điều trị bằng thuốc kháng nấm có thể đủ trong một số trường hợp, nhưng đôi khi cần can thiệp phẫu thuật, đặc biệt nếu xảy ra ho ra máu
• Aspergillus cũng có thể kích hoạt phản ứng dị ứng; điều này thường gặp nhất ở bệnh nhân hen suyễn và xơ nang
• Bệnh nhân có triệu chứng với bệnh aspergillosis phế quản phổi dị ứng hoặc viêm xoang nên được điều trị bằng steroid và azole kháng nấm
• Ở bệnh nhân suy giảm miễn dịch, đặc biệt là những người mắc bệnh ác tính huyết học và ghép tế bào gốc tạo máu và ghép tạng, nguy cơ nhiễm trùng xâm lấn tại chỗ hoặc lan tỏa cao, và cần phải theo dõi lâm sàng cũng như sàng lọc. Một số bệnh nhân được hưởng lợi từ dự phòng kháng nấm, cũng như các biện pháp phòng ngừa phơi nhiễm
• Điều trị thực nghiệm nhanh chóng được chỉ định ở bệnh nhân có nguy cơ cao bị sốt dai dẳng mặc dù đã dùng kháng sinh phổ rộng

Các sai lầm cần tránh

• Những bệnh nhân dễ bị nhiễm Aspergillus xâm lấn nhất – những người bị suy giảm miễn dịch nặng – thường chỉ biểu hiện các triệu chứng nhẹ và không đặc hiệu nhất và có thể không tạo ra đáp ứng miễn dịch có thể đo lường được trong một số xét nghiệm
• Mặc dù có nhiều loại thuốc bao gồm azole và amphotericin để điều trị aspergillosis, nhiễm Aspergillus xâm lấn hoặc lan tỏa vẫn có tỷ lệ tử vong cao

Thuật ngữ

Làm rõ lâm sàng

Aspergillosis là bệnh do các loài Aspergillus gây ra, một loại nấm mốc phổ biến

Bào tử Aspergillus có ở khắp nơi, thường xuyên được hít vào và bình thường được loại bỏ bởi các cơ chế nhung mao và các cơ chế khác mà không gây hậu quả có hại; tuy nhiên, ở một số bệnh nhân, sự xâm nhập hoặc tăng trưởng hoại sinh xảy ra mà không có xâm lấn mô

Aspergillus cũng có thể kích hoạt phản ứng dị ứng; điều này thường gặp nhất ở bệnh nhân hen suyễn và xơ nang

Nhiễm trùng do Aspergillus xảy ra gần như độc quyền ở bệnh nhân có bệnh phổi hang (trong trường hợp này nó có thể xâm lấn nhu mô phổi xung quanh) hoặc suy giảm miễn dịch (trong trường hợp này nó có thể xâm lấn tại chỗ hoặc lan tỏa)

Phân loại

Được phân loại theo vị trí giải phẫu, có (và mức độ) hoặc không có xâm lấn mô, và có hoặc không có phản ứng dị ứng

Hoại sinh, không xâm lấn

• Aspergillosis phế quản phổi dị ứng (Liên quan: Aspergillosis phế quản phổi dị ứng)
  • Thường xảy ra ở bệnh nhân có bệnh phổi mạn tính tiềm ẩn (ví dụ: hen suyễn, xơ nang)
  • Đặc trưng bởi sự chồng lấp hoặc làm trầm trọng thêm các triệu chứng phổi (và đôi khi các triệu chứng toàn thân); ho khạc nút nhầy màu nâu vàng thường gặp
  • Sẽ có những bất thường X quang đặc trưng, phản ứng da và bằng chứng xét nghiệm về tăng mẫn cảm
• Viêm xoang dị ứng do Aspergillus
  • Đặc trưng bởi các triệu chứng đường hô hấp trên như tắc nghẽn mũi (thường do polyp mũi) và chảy dịch, đau đầu và đau mặt
  • Sẽ có phản ứng da và bằng chứng xét nghiệm về tăng mẫn cảm
• Nấm tai ngoài
  • Xâm nhập nông ở ống tai ngoài
  • Đặc trưng bởi ngứa, đau và chảy dịch từ tai
• Viêm khí phế quản
  • Ngày càng được công nhận nhưng ít được nghiên cứu
  • Đặc trưng bởi ho, khó thở, khó chịu ở ngực và tắc nghẽn do nhầy

• U nấm (‘khối nấm’)
  • Phổi (Liên quan: Aspergillosis phổi mạn tính)
    • Các yếu tố nấm sợi và chất nhầy tạo thành một khối trong một khoang có sẵn do lao, COPD (bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính), sarcoidosis hoặc bệnh phổi hang mạn tính khác
  • Xoang
    • Các yếu tố nấm sợi và chất nhầy tạo thành một khối trong xoang cạnh mũi
• Aspergillosis phổi mạn tính (Liên quan: Aspergillosis phổi mạn tính)
  • Đặc trưng bởi các nốt phổi và/hoặc các hang đơn hoặc nhiều hang phát triển chậm hoặc to dần, có hoặc không có u nấm
  • Theo định nghĩa, các triệu chứng (ho mạn tính có hoặc không có ho ra máu; khó thở; và các triệu chứng toàn thân) và các phát hiện X quang đã xuất hiện ít nhất 3 tháng
  • Aspergillosis phổi mạn tính hang có thể tiến triển thành aspergillosis phổi xơ hóa mạn tính, một biến chứng giai đoạn cuối của aspergillosis phổi mạn tính hang
  • Người ta tin rằng tồn tại một liên tục giữa aspergillosis phổi mạn tính và aspergillosis phổi xâm lấn bán cấp

Xâm lấn (Liên quan: Aspergillosis xâm lấn liên quan đến suy giảm miễn dịch)

• Phổi
  • Aspergillosis phổi xâm lấn bán cấp (aspergillosis hoại tử mạn tính)
    • Có thể phát triển từ aspergillosis phổi mạn tính hang, với xâm lấn trực tiếp của Aspergillus vào nhu mô phổi xung quanh, gây mở rộng hang và tổn thương phổi tiến triển, hoặc có thể xảy ra từ đầu
    • Các triệu chứng hô hấp và toàn thân thường xuất hiện và có thể phát hiện được kháng thể IgG đặc hiệu với Aspergillus hoặc kháng thể kết tủa trong huyết thanh
  • Aspergillosis phổi xâm lấn
    • Bệnh nặng, đe dọa tính mạng xảy ra ở bệnh nhân có rối loạn miễn dịch đáng kể (ví dụ: giảm bạch cầu trung tính, liệu pháp ức chế miễn dịch cho ghép tế bào gốc tạo máu hoặc ghép tạng đặc, AIDS, sử dụng corticosteroid mạn tính); ngày càng được công nhận ở bệnh nhân nặng trong ICU
    • Có thể xâm lấn mạch máu (xâm lấn mạch), dẫn đến nhồi máu phổi và/hoặc lan tỏa đến não, tim, mắt, xương, khớp, các cơ quan nội tạng và da
    • Aspergillosis xâm lấn các cơ quan khác có thể xảy ra như một nhiễm trùng đơn độc (nguyên phát, không qua máu) bao gồm da, mắt, xương và đường hô hấp trên (bao gồm cả xoang)
    • Aspergillosis khí phế quản xâm lấn là một biến chứng phổ biến ở người nhận ghép phổi và cũng thỉnh thoảng được thấy ở bệnh nhân mắc bệnh ác tính huyết học hoặc ghép tế bào gốc tạo máu

Chẩn đoán

Biểu hiện lâm sàng

Bệnh sử