Bài giảng nhi khoa: Suy giáp ở trẻ em

ĐẠI CƯƠNG

Suy tuyến giáp là một vấn đề cần được quan tâm vì hormone Thyroxine giữ vai trò quan trọng trên sự tăng trưởng của trẻ và sự biệt hóa của các tế bào thần kinh ngay từ trong bào thai và tiếp tục sau khi sanh.

Suy giáp bẩm sinh (SGBS) nếu không được chẩn đoán và điều trị sớm, sẽ gây chậm phát triển tâm thần vĩnh viễn không hồi phục.

Tần suất bệnh khi được tầm soát là 1/3500 – 1/4000 trẻ sinh sống.

1996: Tại Đông Nam Á, chương trình sàng lọc sơ sinh cho thấy tỉ lệ suy giáp là 1/3300.

Từ 2002-2007: tại TP Hồ Chí Minh (BV Từ Dũ) đã sàng lọc cho 166.190 trẻ sơ sinh, phát hiện tỉ lệ SGBS là 1/5000 trẻ sơ sinh sống.

SINH LÝ BỆNH HỌC

Chức năng chính của tuyến giáp

Tổng hợp T4 (thyroxine) và T3 (3,4,5 triidothyroxine) với nguyên liệu chính là iode.

Đơn vị chức năng của sự tổng hợp hormone tuyến giáp là nang tuyến giáp. Nang tuyến giáp bao gồm ở phần trung tâm là chất keo chứa Thyroglobuline, xung quanh là các tế bào biểu mô, và phần ngoài cùng là màng đáy. Kích thước và hình dạng của nang thay đổi tùy theo lượng TSH được bài tiết; sự tổng hợp hormone tuyến giáp được điều hoà bởi hệ thống vùng dưới đồi – tuyến yên.

Sự tổng hợp hormone giáp trạng

Iod được hấp thu từ ruột vào máu. Trong máu, Iod ở dưới dạng Iodur ( I ^–). Tuyến giáp bắt lấy Iodur từ máu và chuyển vào trong tế bào tuyến giáp qua màng tế bào bằng cơ chế chủ động.

Vào trong tế bào tuyến giáp, Iodur bị oxid hoá thành Iod (2 I^– => I² + 2è). Iod  gắn với Thyrosine để tạo ra MIT (mono- iodothyrosine) và DIT (di -iodothyrosine). Sự oxid hóa và gắn với Thyrosine được xúc tác bởi men peroxidase của tuyến giáp. Men peroxydase cũng xúc tác các phản ứng gắn với nhau của MIT và DIT để tạo ra T3 và T4. T3 và T4 thành lập được đưa vào tuần hoàn máu.

Đối với phần MIT và DIT không được sử dụng để tạo T3 và T4: Iod tách ra khỏi Thyrosine và được tái sử dụng trở lại để tiếp tục tổng hợp T3, T4.

Thiếu men desiodase, một lượng lớn MIT và DIT sẽ vào máu và thải ra nước tiểu.

Tuyến giáp sản xuất ra T4 (100%), T3 (20%) và rT3 (reverse T3, 5%). Hoạt tính sinh học của rT3 rất thấp. Ở thận và gan: 40% T4 chuyển thành T3.

Trong huyết thanh, hormone tuyến giáp dạng tự do rất thấp (0,5%) còn lại gắn với protein chuyên chở: TBG (thyroxine – binding – globulin) hoặc TBPA (thyroxine  binding prealbumine) và Albumin.

Nhu cầu về iode ở trẻ em khoảng 75 – 150 µg / ngày.

Hình 1: Sơ đồ điều hoà tổng hợp hormone tuyến giáp (Pédiatrie pour le praticien 2011, 6ème édition. Elsevier Masson, Paris, pp. 298300)

Vai trò của hormone giáp trạng trong cơ thể

Cấu tạo tổ chức và tăng trưởng

Hormone giáp trạng ảnh hưởng đến sự phát triển và biệt hoá các tổ chức nhất là xương, hệ thần kinh và cơ (do đó, thiếu hormone giáp trạng sẽ gây chậm phát triển tâm thần, vận động và thể chất).

Vai trò chuyển hoá

Tăng sự tiêu thụ oxy và năng lượng