Chẩn đoán Hình ảnh Nhập môn, Ấn bản thứ 5. CHƯƠNG 5: NHẬN BIẾT CÁC NGUYÊN NHÂN GÂY MỜ MỘT BÊN LỒNG NGỰC

Chẩn đoán Hình ảnh Nhập môn: Các Nguyên lý và Dấu hiệu Nhận biết, Ấn bản thứ 5
Tác giả: William Herring, MD, FACR – © 2024 Nhà xuất bản Elsevier
Ths.Bs. Lê Đình Sáng (Chủ biên Bản dịch tiếng Việt)

CHƯƠNG 5: NHẬN BIẾT CÁC NGUYÊN NHÂN GÂY MỜ MỘT BÊN LỒNG NGỰC
Recognizing the Causes of an Opacified Hemithorax
William Herring, MD, FACR
Learning Radiology, 5, 45-49

Có ba nguyên nhân chính gây mờ một bên lồng ngực (cùng với một nguyên nhân khác ít phổ biến hơn). Bao gồm:

• Xẹp toàn bộ một bên phổi
• Tràn dịch màng phổi lượng rất lớn
• Viêm toàn bộ một bên phổi
• Và một nguyên nhân thứ tư:
  • Sau phẫu thuật cắt bỏ một bên phổi

XẸP TOÀN BỘ MỘT BÊN PHỔI

Xẹp toàn bộ một bên phổi thường là kết quả của sự tắc nghẽn hoàn toàn phế quản gốc phải hoặc trái. Khi phế quản bị tắc nghẽn, không khí không thể vào phổi. Lượng khí còn lại trong phổi được hấp thụ vào máu qua hệ thống mao mạch phổi, dẫn đến mất thể tích của phổi bị ảnh hưởng.

Ở người lớn, tình trạng xẹp phổi như vậy có thể do một khối u gây tắc nghẽn, như ung thư biểu mô phế quản. Ở những người trẻ tuổi, hen suyễn có thể tạo ra các nút nhầy làm tắc nghẽn phế quản. Dị vật có thể bị hít vào (ở trẻ em, đậu phộng là một thủ phạm thường gặp) cũng dẫn đến tắc nghẽn phế quản. Bệnh nhân nặng cũng bị xẹp phổi do các nút nhầy.

Trong xẹp phổi do tắc nghẽn (còn gọi là xẹp phổi do hấp thụ), mặc dù có sự mất thể tích trong phổi bị ảnh hưởng, màng phổi tạng và màng phổi thành gần như không bao giờ tách rời nhau. Đó là một sự thật quan trọng về xẹp phổi và đôi khi gây nhầm lẫn cho người mới bắt đầu, những người cố gắng hình dung xẹp phổi và tràn khí màng phổi đều gây ra sự xẹp của một bên phổi mà không hiểu tại sao chúng lại có hình ảnh X-quang hoàn toàn khác nhau (Hình 5.1, Bảng 5.1).

Bởi vì màng phổi tạng và màng phổi thành không tách rời nhau trong xẹp phổi, các cấu trúc di động trong lồng ngực bị “kéo về” phía bên xẹp phổi, tạo ra sự dịch chuyển của các cấu trúc di động này về phía bên bị mờ.

Các cấu trúc di động dễ thấy nhất trong lồng ngực là tim, khí quản và các vòm hoành. Trong xẹp phổi do tắc nghẽn, một hoặc tất cả các cấu trúc này sẽ dịch chuyển về phía bên bị mờ (về phía mất thể tích) (Hình 5.2).

Bảng 5.2 tóm tắt sự di chuyển của các cấu trúc di động trong lồng ngực ở bệnh nhân bị xẹp phổi do tắc nghẽn.

TRÀN DỊCH MÀNG PHỔI LƯỢNG LỚN

Nếu dịch, dù là máu, dịch tiết hay dịch thấm, lấp đầy khoang màng phổi đến mức làm mờ gần như toàn bộ một bên lồng ngực, thì dịch có thể hoạt động như một khối u chèn ép mô phổi bên dưới. Tràn dịch màng phổi chèn ép phổi bên dưới nó, nhưng dấu hiệu đó thường không nhìn thấy được trên phim X-quang ngực thường quy.

Tràn dịch màng phổi lượng lớn thường là kết quả của bệnh ác tính, dưới dạng ung thư biểu mô phế quản hoặc do di căn đến màng phổi từ một cơ quan xa. Chấn thương có thể gây ra tràn máu màng phổi, và bệnh lao nổi tiếng với việc gây ra các tràn dịch lớn, không có triệu chứng lâm sàng (xem Hình 4.17). Các tràn dịch do suy tim sung huyết, mặc dù rất phổ biến, thường xảy ra hai bên (nhưng không đối xứng) và chúng hiếm khi phát triển đủ lớn để chiếm toàn bộ một bên lồng ngực.

Bảng 5.3 tóm tắt sự di chuyển của các cấu trúc di động trong lồng ngực ở bệnh nhân bị tràn dịch màng phổi lượng lớn.

VIÊM TOÀN BỘ MỘT BÊN PHỔI

Khi viêm phổi là nguyên nhân, dịch tiết viêm lấp đầy các khoảng khí gây ra đông đặc và mờ phổi. Một bên lồng ngực trở nên mờ vì phổi không còn chứa khí, nhưng không có lực kéo về phía bên viêm phổi do mất thể tích cũng như không có lực đẩy ra xa phía viêm phổi do tràn dịch lớn. Không có sự dịch chuyển của tim hoặc khí quản (Hình 5.5).