Đợt cấp hen phế quản ở người lớn

Wendy Neveu MD, PhD. Cập nhật ngày 31 tháng 12 năm 2024. Bản quyền thuộc Elsevier. Bảo lưu mọi quyền.

Dịch, vẽ hình và chú giải: TS.Bs. Lê Nhật Huy, ThS.Bs. Lê Đình Sáng

TÓM TẮT CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ

Lược đồ chẩn đoán và điều trị đợt cấp hen phế quản ở người trưởng thành. Vẽ hình: Bs Lê Đình Sáng

Điểm chính

• Đợt cấp hen phế quản được định nghĩa là tình trạng xấu đi cấp tính hoặc bán cấp của các triệu chứng hô hấp kèm theo giảm chức năng phổi đòi hỏi phải tăng cường điều trị
• Đợt cấp hen phế quản là nguyên nhân đáng kể gây tử vong và bệnh tật
• Nhiều tác nhân kích thích môi trường (còn gọi là các yếu tố khởi phát) có liên quan đến đợt cấp bao gồm ô nhiễm không khí, tiếp xúc với dị nguyên, hít phải khói, tiếp xúc nghề nghiệp và phổ biến nhất là nhiễm virus
• Mức độ nghiêm trọng của đợt cấp hen phế quản có thể được xác định nhanh chóng bằng các triệu chứng lâm sàng, khám thực thể, PEFR (lưu lượng đỉnh thở ra) hoặc FEV₁, SaO₂ và tình trạng cân bằng acid-base trên khí máu động mạch (ABG) (đối với một số bệnh nhân); nhận biết sớm mức độ nghiêm trọng giúp định hướng cường độ điều trị và mức độ chăm sóc
• Theo dõi lưu lượng đỉnh và đo độ bão hòa oxy qua da cùng với đánh giá tại giường có thể được sử dụng để theo dõi đáp ứng điều trị
• Tiêu chuẩn chăm sóc cho điều trị hen cấp tính bao gồm thuốc giãn phế quản tác dụng ngắn cho tất cả bệnh nhân và corticosteroid toàn thân và cung cấp oxy cho hầu hết bệnh nhân đến khám tại phòng khám chăm sóc ban đầu hoặc phòng cấp cứu
• Bệnh nhân có triệu chứng nặng và/hoặc không đáp ứng với điều trị có thể cần các liệu pháp bổ trợ như ipratropium, magnesium sulfate, heliox, thông khí áp lực dương không xâm lấn (NIPPV), thông khí cơ học và trao đổi oxy qua màng ngoài cơ thể qua đường tĩnh mạch-tĩnh mạch
• Bệnh nhân cần được hướng dẫn về thuốc, cách sử dụng máy đo lưu lượng đỉnh, kế hoạch hành động hen phế quản dễ thực hiện và giáo dục về giảm thiểu nguy cơ trước khi xuất viện để tự quản lý
• Sắp xếp tái khám ngoại trú để chăm sóc hen phế quản lý tưởng trong vòng 1 tuần với bác sĩ chăm sóc ban đầu hoặc chuyên khoa (ví dụ: bác sĩ phổi, bác sĩ dị ứng)

Dấu hiệu và triệu chứng báo động

Các dấu hiệu và triệu chứng nặng và đe dọa tính mạng cần chăm sóc y tế ngay lập tức bao gồm:

• Thở nhanh hơn 30 lần mỗi phút
• Khó nói
• Tư thế ba chân
• Sử dụng cơ hô hấp phụ
• Mất ổn định huyết động (rối loạn nhịp tim, hạ huyết áp)
• Nghịch mạch
• Nghịch thở
• Im lặng phổi
• Thay đổi trạng thái tâm thần
• Toan chuyển hóa và hô hấp
• Thiếu oxy máu

THÔNG TIN CƠ BẢN

• Hen phế quản là một bệnh viêm đường thở mạn tính đặc trưng bởi hạn chế luồng khí thay đổi và tăng phản ứng phế quản
• Đợt cấp hen phế quản được định nghĩa là tình trạng xấu đi cấp tính hoặc bán cấp của các triệu chứng hô hấp với sự giảm chức năng phổi (ví dụ: PEFR [lưu lượng đỉnh thở ra] hoặc FEV₁) đòi hỏi phải tăng cường điều trị
• Đợt cấp hen phế quản khởi phát chậm đặc trưng bởi sự xấu đi chậm, bán cấp của các triệu chứng và PEFR trong nhiều ngày và thường thấy ở những người có hen phế quản không kiểm soát được
• Đợt cấp hen phế quản khởi phát đột ngột là sự xấu đi lâm sàng cấp tính trong vòng vài giờ thường do một yếu tố kích thích môi trường bên ngoài đột ngột
• Bệnh nhân không được xác định đủ sớm có thể nhanh chóng chuyển sang suy hô hấp cấp và tử vong do một dạng đợt cấp nghiêm trọng gọi là cơn hen ác tính
• Đợt cấp đòi hỏi sử dụng corticosteroid toàn thân, tăng cường điều trị bằng thuốc giãn phế quản và ICS (corticosteroid dạng hít), dịch vụ chăm sóc cấp cứu và/hoặc nhập viện có thể xảy ra ở tất cả các nhóm mức độ hen phế quản
• 2 tài liệu chính được các bác sĩ lâm sàng Hoa Kỳ sử dụng trong chẩn đoán và quản lý đợt cấp hen phế quản
  • NHLBI (Viện Tim, Phổi và Máu Quốc gia)/NAEPP (Chương trình Giáo dục và Phòng ngừa Hen Quốc gia) Báo cáo nhóm chuyên gia 3: Hướng dẫn Chẩn đoán và Quản lý Hen phế quản
  • GINA (Sáng kiến Toàn cầu về Hen phế quản) Chiến lược Toàn cầu về Quản lý và Phòng ngừa Hen phế quản

Dịch tễ học

• Vào năm 2018, CDC báo cáo rằng 46,7% người lớn từ 18 tuổi trở lên được chẩn đoán hen phế quản đã có 1 hoặc nhiều cơn hen trong năm trước
• CDC cho thấy hen phế quản dẫn đến 14.231 ca nhập viện và 168.638 lượt khám cấp cứu cho người lớn vào năm 2018
• Ước tính 4% đến 12% bệnh nhân người lớn nhập viện vì hen phế quản phát triển suy hô hấp đòi hỏi thông khí cơ học
• Vào năm 2020, CDC báo cáo rằng 3,380 người lớn tử vong do cơn hen ác tính và tỷ lệ tử vong trên mỗi triệu người cao hơn ở:
  • Nữ giới (11,0) so với nam giới
  • Người Mỹ da đen (22,0) so với các chủng tộc và dân tộc khác
  • Người lớn từ 55 đến 64 tuổi (16,9) và 65 tuổi trở lên (25,0) so với các nhóm tuổi khác

Nguyên nhân và Yếu tố nguy cơ

Nguyên nhân

• Đợt cấp hen phế quản có liên quan đến nhiều tác nhân kích thích môi trường (còn gọi là các yếu tố khởi phát), bao gồm ô nhiễm không khí, tiếp xúc với dị nguyên, hít phải khói, tiếp xúc nghề nghiệp và phổ biến nhất là nhiễm virus
• Đợt cấp hen phế quản khởi phát chậm thường xảy ra do vấn đề tuân thủ thuốc, phác đồ điều trị không tối ưu, các yếu tố xã hội về sức khỏe kém và nhiễm trùng đường hô hấp
• Đợt cấp hen phế quản khởi phát đột ngột thường xảy ra do phản ứng với các yếu tố kích thích môi trường

Yếu tố nguy cơ

• Tình trạng kinh tế xã hội thấp
• Kiến thức sức khỏe kém
• Hạn chế tiếp cận chăm sóc sức khỏe
• Sử dụng ống hít không đúng cách
• Không tuân thủ thuốc
• Tiếp xúc với các yếu tố khởi phát
• Nhạy cảm với dị nguyên và tiếp xúc chủ động
• Khói thuốc lá (hút chủ động hoặc thụ động) hoặc sử dụng thuốc hít
• Khói đốt gỗ
• Ô nhiễm
• Hơi hóa chất
• Nhiễm trùng đường hô hấp (ví dụ: virus, vi khuẩn)
• Thay đổi thời tiết hoặc nhiệt độ
• Tập thể dục
• Các bệnh đồng mắc (ví dụ: bệnh trào ngược dạ dày thực quản, béo phì, bệnh tâm thần, lo âu, suy tim, các bệnh phổi khác, polyp mũi, nhạy cảm với NSAID [ví dụ: aspirin])

CHẨN ĐOÁN

Cách tiếp cận chẩn đoán

• Đánh giá bệnh nhân nghi ngờ đợt cấp hen phế quản không nên trì hoãn điều trị; biểu hiện có thể đòi hỏi điều trị đồng thời trước khi hoàn thành đánh giá đầy đủ
• Đợt cấp hen phế quản là chẩn đoán lâm sàng có thể được phân loại theo mức độ nghiêm trọng để giúp phân loại bệnh nhân đến mức độ chăm sóc thích hợp
• Mức độ nghiêm trọng của đợt cấp có thể được xác định nhanh chóng bằng triệu chứng lâm sàng, phát hiện khi khám thực thể, PEFR (thường đo bằng thiết bị cầm tay) hoặc FEV₁ (đo bằng máy đo chức năng hô hấp tại giường), SaO₂ và tình trạng cân bằng acid-base trên ABG (khí máu động mạch) (đối với một số bệnh nhân)
• Đối với bệnh nhân suy hô hấp, PEFR không hữu ích và không nên trì hoãn việc chăm sóc
• Xét nghiệm trong phòng thí nghiệm thường không cần thiết đối với đợt cấp hen phế quản nhẹ và trung bình. Tuy nhiên, ABG được xem xét cho bệnh nhân có suy hô hấp nặng, nghi ngờ giảm thông khí, PEFR hoặc FEV₁ dưới 40% giá trị dự đoán, hoặc PEFR hoặc FEV₁ từ 40% trở xuống so với giá trị dự đoán sau điều trị ban đầu, và những người không đáp ứng với điều trị ban đầu hoặc tình trạng đang xấu đi
• Các xét nghiệm trong phòng thí nghiệm khác được thực hiện tùy thuộc vào tiền sử dùng thuốc, nghi ngờ lâm sàng về các tình trạng đồng thời, tiếp xúc với các yếu tố khởi phát và chẩn đoán phân biệt
• Các quy trình kiểm soát nhiễm trùng cần được tuân thủ trong quá trình đánh giá
• Các thủ thuật chẩn đoán bổ sung có thể được thực hiện dựa trên chẩn đoán phân biệt (ví dụ: nội soi mũi họng linh hoạt nếu chỉ số nghi ngờ về vận động dây thanh nghịch thường cao)
• Nghiên cứu hình ảnh không cần thiết cho chẩn đoán nhưng có thể hữu ích để loại trừ các tình trạng trong chẩn đoán phân biệt (ví dụ: chụp X-quang ngực khi nghi ngờ viêm phổi)

Hình 3. Cách tiếp cận tổng quát trong đợt cấp hen phế quản ở người trưởng thành

Phân loại và giai đoạn

Hướng dẫn của NHLBI/NAEPP và báo cáo GINA đã thiết lập các mô tả về mức độ nghiêm trọng của hen phế quản thường được tuân theo ở Hoa Kỳ để điều chỉnh quản lý.