Gãy hai xương cẳng chân

ĐẠI CƯƠNG

Đặc điểm chung

Gãy thân 2 xương cẳng chân là loại gãy thân xương dài thường gặp do nhiều nguyên nhân; tại Việt Nam, nguyên nhân chủ yếu là do tai nạn giao thông.

Gãy thân xương cẳng chân  là gãy đoạn xương được giới hạn từ dưới lồi củ trước xương chày 1cm đến trên khớp chầy sên 3 khoát ngón tay. (5cm)

Với gãy 2 xương cẳng chân: tổn thương phức tạp, chẩn đoán thì dễ, song điều trị lại có nhiều khó khăn và dễ gặp nhiều biến chứng.

Đặc điểm giải phẫu:

Đặc điểm về xương:

Xương chày nằm ở phía trước trong của cẳng chân và là xương chịu lực tỳ nén chính của cơ thể. Thân xương chày hình lăng trụ tam giác trên to, dưới nhỏ lại và đến 1/3 dưới cẳng chân thì chuyển thành hình lăng trụ tròn. Vì vậy đây là điểm yếu dễ gãy xương. Xương chày hơi cong hình chữ S: nửa trên thì hơi cong ra ngoài còn ở dưới hơi cong vào trong .

Mạch máu nuôi dưỡng xương chày gốm 3 nguồn mạch là : động mạch nuôi xương ( đi vào lỗ nuôi xương ở mặt sau chỗ nối 13 giữa và 1/3 trên xương chày), động mạch đầu hành xương và động mạch màng xương có nguồn gốc từ các động mạch cơ… Mạch máu nuôi xương chày rất nghèo và càng về phía dưới giữa các hệ thống mạch ít có sự nối thông vì thế gãy xương chày rất khó liền xương.

Xương mác: là một xương dài, ở ngoài cẳng chân, mảnh khảnh, là một xương phụ vì thế người ta có thể lấy bỏ 2/3 trên xương mác cũng không ảnh hưởng đến chức năng của chi dưới. Xương mác rất dễ liền xương vì thế khi gãy cả 2 xương cẳng chân, xương mác thường liền xương trước và sự liền xương này lại cản trở đến sự liền xương của xương chày. do đó khi điều trị CLX, KG 2 xương cẳng chân phải đục gãy thậm chí cắt đoạn 2-3 cm.

Về phần mềm:

Các cơ ở cẳng chân phân bố không đều. Mặt trong xương chày nằm ngay dưới da, chỉ có một lớp mỏng tổ chức tế bào liên kết phủ trên, còn ở xương mác có các cơ che phủ toàn phần. Vì thế khi gãy 2 xương cẳng chân thường có di lệch gấp góc mở ra ngoài và ra sau; đầu gãy sắc nhọn có thể chọc thủng da gây gãy hở ở mặt trước trong.

Có hai vách liên cơ gồm vách trước và vách ngoài, đi từ bờ trước và bờ ngoài xương mác tới tận cẳng chân. Màng liên cốt và các vách liên cơ và thành xương cứng chia cẳng chân ra làm 4 khoang: khoang trước, khoang ngoài, khoang sau sâu và khoang sau nông. Khoang trước có bó mạch chày trước, khoang sau sâu có bó mạch chày sau. Khi gãy xương  máu từ ổ gãy chảy vào các khoang, sự di lệch chồng của 2 đầu gãy, sự phù nề của các cơ làm tăng các thể tích các thành phần trong khoang. Bình thường áp lực trong các khoang là bằng không,  khi gãy xương áp lực trong khoang tăng lên, nếu đến mức 20mm Hg là báo động và đến 30 mm Hg là chỉ định mổ cấp cứu giải thoát chèn ép khoang.

Lớp da vùng cẳng chân: da ở mặt trước trong cẳng chân dính xương và kém đàn hồi, khi gãy 2 xương cẳng chân, da ở chỗ gãy dễ bị bầm dập,  thậm chí bị căng lên như da trống và bị hoại tử dẫn đến bục toác vết mổ lộ xương, viêm xương.

Khu cẳng chân sau có nhiều cơ có “tiềm năng” làm vạt, các cơ này đều có chức năng gần giống nhau, vì vậy nếu cần phải hy sinh một cơ nào đó để làm vạt thì chức năng của chi ít bị ảnh hưởng….

Nguyên nhân và cơ chế gãy xương:

Gãy 2 xương cẳng chân có thể do cơ chế chấn thương trực tiếp hoặc cơ chế chấn thương gián tiếp. Người lớn có thể gặp cả hai cơ chế, còn ở trẻ em thường do cơ chế gián tiếp do ngã.

Cơ chế trực tiếp:

Gãy xương ở ngay chỗ lực chấn thương tác động vào ví dụ như bánh xe đâm vào, đồ vật nặng đè trực tiếp vào mặt trong cẳng chân do sập nhà… Trong các trường hợp gãy 2 xương cẳng chân do cơ chế chấn thương trực tiếp xương chày và xương mác thường gãy ngang mức.

Cơ chế chấn thương gián tiếp:

Thường do ngã, cẳng chân bị bẻ gãy xương nếu bàn chân tự do thì gãy ngang, nếu bàn chân bị kẹt (cố định) thì gãy chéo vát, xoắn vặn. Xương mác gãy thứ phát sau gãy xương chày nên thường gãy cao hơn mức gãy ở xương chày.

Tổn thương giải phẫu bệnh:

Thương tổn ở xương chày :