Hội chứng chèn ép khoang sau liệu pháp tiêu sợi huyết điều trị thuyên tắc phổi

1. Đặt vấn đề

Thuyên tắc phổi (pulmonary embolism – PE) và huyết khối tĩnh mạch sâu (deep venous thrombosis – DVT) gọi chung là bệnh lý thuyên tắc huyết khối tĩnh mạch (venous thromboembolism – VTE), là một trong ba nguyên nhân tử vong tim mạch lớn, sau nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Tỉ lệ tử vong do thuyên tắc phổi là 15% trong 3 tháng sau khi được chẩn đoán vượt qua nhồi máu cơ tim [1]. Trong đó tỷ lệ bệnh nhân thuyên tắc phổi nặng chiếm tỷ lệ thấp nhưng tỷ lệ tử vong cao nhất.  Tiêu sợi huyết và kháng đông là hòn đá tảng trong điều trị, được chứng minh làm giảm tỷ lệ tử vong và giảm nguy cơ tái nhập viện ở những bệnh nhân thuyên tắc phổi nặng [2,5].

Tỷ lệ thuyên tắc phổi càng gia tăng đặc biệt ở những bệnh nhân nặng, bệnh nhân hồi sức, bệnh nhân bất động hoặc nhiều bệnh phối hợp…Việc sử dụng thuốc tiêu sợi huyết trên những bệnh nhân này thường gặp rất nhiều biến chứng, trong đó hội chứng chèn ép khoang là một biến chứng mặc dù ít gặp nhưng có nguy cơ tử vong do khi bệnh nhân có chỉ định ngoại khoa luôn có tình trạng rối loạn đông máu do thuốc đi kèm, hội chứng này thường xảy ra ở các chi liên quan đến việc lập đường truyền tĩnh mạch [3].

2. Hội chứng chèn ép khoang và liệu pháp tiêu sợi huyết

Các nhóm cơ và cấu trúc cân cơ của chi nằm trong những khoang riêng biệt. Khi áp lực kẽ trong các khoang vượt quá áp lực tưới máu mao mạch, hệ thống tuần hoàn sẽ bị rối loạn và hội chứng chèn ép khoang cấp tính xảy ra. Điều này dẫn đến giảm thể tích máu lưu thông và sự tích tụ của các chất thải, dẫn đến đau và mất cảm giác ngoại biên. Quá trình này gây thiếu máu cục bộ ở cơ và dây thần kinh [4].

Ở những bệnh nhân tỉnh táo, có khả năng hợp tác tốt việc chẩn đoán hội chứng chèn ép khoang được phát hiện dựa trên các triệu chứng lâm sàng bao gồm sưng căng, đau không cân xứng, chân tay sưng, đau khi kéo căng cơ thụ động. Tuy nhiên những thăm khám lâm sàng có thể không đánh giá đầy đủ ở những bệnh nhân có tình trạng rối loạn tri giác.

Dữ liệu được ghi nhận tại bệnh viện ở Edinburgh tỉ lệ mắc hội chứng chèn ép khoang là 3.1/10000, thường gặp ở những bệnh nhân gãy xương [4]. Trên bệnh nhân khỏe mạnh, áp lực của khoang thay đổi từ 0 đến 10 mmHg. Tác giả Hargens mô tả nếu áp lực khoang thực tế tăng trên 30 mmHg thì chỉ định can thiệp ngoại khoa bằng mở cân mạc các khoang cơ được đặt ra [6].

Nguyên nhân xảy ra hội chứng chèn ép khoang thường gặp nhất do gãy xương và chấn thương. Các nguyên nhân khác bao gồm bỏng, nhiễm độc, xuất huyết, viêm mạch máu tự miễn, sử dụng thuốc, tiêm truyền tĩnh mạch.

Sau khi tham khảo y văn chúng tôi thấy có ghi nhận nhiều trường hợp hội chứng chèn ép khoang xảy ra sau liệu pháp tiêu sợi huyết: chúng tôi xin được đưa ra 2 trường hợp tiêu biểu.

2.1. Trường hợp 1 (Được đăng trên Hindawi vào năm 2011 của tác giả Ravi Badge [9]).