Hội chứng loạn dưỡng thần kinh giao cảm phản xạ

PGS.TS. Hà Hoàng Kiệm, BV 103 

1. Đại cương

1.1. Định nghĩa

Hội chứng Sudex hay còn gọi là Hội chứng vai-tay được đặc trưng lâm sàng bởi đau kiểu bỏng buốt, rối loạn dinh dưỡng vận mạch bàn ngón tay, kết hợp với viêm quanh khớp vai thể đông cứng cùng bên.

Hội chứng vai-tay được Kahlmeter mô tả từ 1936, đây là hội chứng ít gặp, chỉ dưới 1% các bệnh nhân viêm quanh khớp vai, nhưng lại là hội chứng nặng nề, khó điều trị nhất, có thể dẫn đến một bên tay bị tàn phế. Hội chứng vai-tay (Shoulder-hand syndrome) còn được gọi bằng nhiều tên khác nhau như hội chứng loạn dưỡng thần kinh giao cảm phản xạ (reflex sympathetic dystrophy), teo Sudeck (Sudeck’s atrophy), hội chứng loạn dưỡng thần kinh vận mạch phản xạ (reflex neurovascular dystrophy),

1.2. Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Nguyên nhân của hội chứng vai-tay cho đến nay vẫn chưa được biết, nhưng có một số yếu tố nguy cơ đã được đề cập:

+ Tuổi: thường gặp ở người 40-60 tuổi, tỉ lệ nữ/nam là 2/3 số bệnh nhân.

+ Sau chấn thương gãy xương vùng cổ tay, 1/3 dưới hai xương cẳng tay, nhất là khi cố định gãy xương không tốt, xương liền lệch trục.

+ Bệnh nhân có hội chứng ống cổ tay (hội chứng chèn ép bó mạch thần kinh ở ống cổ tay).

+ Sau chấn thương hoặc bệnh lý vùng cột sống cổ, chấn thương vùng vai.

+ Sau đột quỵ não, thường từ 1-6 tháng.

+ Bệnh nhân đái tháo đường, bệnh nhân có cơn đau thắt ngực, bệnh nhân có các bệnh nội tiết…

Hội chứng vai-tay thường xảy ra sau một sự kiện có tính chất kích hoạt (triggering event), tuy nhiên có một phần ba trường hợp khởi phát không rõ sự kiện kích hoạt. Các sự kiện kích hoạt gây hội chứng vai-tay có thể gặp gồm:

– Chấn thương vùng vai, tay

– Các phẫu thuật

– Bệnh tim

– Thoái hóa cột sống cổ

– Đột quỵ não

– Kích thích thần kinh do bị đè ép (hội chứng ống cổ tay)