Hỏi & Đáp Nội tiết học lâm sàng, Ấn bản thứ 8 (2026). CHƯƠNG 13. LOÃNG XƯƠNG VÀ CÁC BỆNH LÝ CHUYỂN HÓA XƯƠNG KHÁC

Hỏi & Đáp Nội tiết học lâm sàng, Ấn bản thứ 8 (2026). Endocrine Secrets Eighth Edition. 
Copyright © 2026 by Elsevier Inc. Chủ biên: Michael T. McDermott. DỊCH VÀ CHÚ GIẢI: BS LÊ ĐÌNH SÁNG
Cuốn sách này được dịch và xuất bản trực tuyến trên các website yhoclamsang.net & sachyhoc.com của Thư viện Medipharm vì mục đích lan toả tri thức, hoàn toàn phi lợi nhuận. 

CHƯƠNG 13. LOÃNG XƯƠNG VÀ CÁC BỆNH LÝ CHUYỂN HÓA XƯƠNG KHÁC

Osteoporosis and Other Metabolic Bone Diseases
Michael T. McDermott
Endocrine Secrets, CHAPTER 13, 146-152

1. Bệnh Loãng Xương Là Gì?

Loãng xương (osteoporosis) là một rối loạn hệ xương đặc trưng bởi sự suy giảm sức mạnh của xương, làm tăng nguy cơ dẫn đến gãy xương do giòn xương (fragility fractures). Các bác sĩ chẩn đoán bệnh loãng xương dựa trên sự hiện diện của tình trạng gãy xương do giòn xương, khối lượng xương (bone mass) thấp qua xét nghiệm đo mật độ khoáng của xương (bone mineral density – BMD), hoặc thông qua công cụ Đánh giá Nguy cơ FRAX (FRAX Risk Assessment tool). Cả khối lượng xương và chất lượng xương (bone quality) đều quyết định sức mạnh của xương.

2. Gãy Xương Do Giòn Xương Là Gì?

Gãy xương do giòn xương (fragility fractures) là các trường hợp gãy xương xảy ra tự phát hoặc sau những chấn thương tối thiểu, định nghĩa là ngã từ độ cao tư thế đứng thẳng hoặc thấp hơn. Gãy xương đốt sống, xương hông và đầu dưới xương quay (gãy xương kiểu Colles) là những dạng đặc trưng nhất, nhưng bệnh loãng xương làm tăng yếu tố nguy cơ đối với mọi loại gãy xương. Gần 40% phụ nữ và 13% nam giới gặp phải một hoặc nhiều ca gãy xương do loãng xương trong suốt cuộc đời. Tại Hoa Kỳ, bệnh loãng xương là nguyên nhân gây ra khoảng 1,5 triệu ca gãy xương mỗi năm.

3. Các Biến Chứng Của Gãy Xương Do Giòn Xương Trong Bệnh Loãng Xương Là Gì?

Gãy xương đốt sống gây giảm chiều cao, gù cột sống ra trước (gù lưng bà lão) (anterior kyphosis / dowager’s hump), suy giảm chức năng hô hấp (Dung tích sống gắng sức [FVC] giảm 9% sau mỗi ca gãy đốt sống) và làm tăng tỷ lệ tử vong. Chỉ một phần ba số ca gãy xương đốt sống gây đau đớn, trong khi hai phần ba còn lại hoàn toàn không có triệu chứng. Gãy xương hông gây tàn tật vĩnh viễn ở khoảng 50% người bệnh và khiến tỷ lệ tử vong vượt mức 20% so với quần thể cùng độ tuổi không bị gãy xương.

4. Những Yếu Tố Nào Đóng Góp Nhiều Nhất Vào Nguy Cơ Phát Triển Gãy Xương Do Loãng Xương?

• Mật độ khoáng của xương (BMD) thấp (nguy cơ tăng gấp 2 lần cho mỗi một độ lệch chuẩn [điểm T – T-score] mật độ khoáng của xương giảm xuống)
• Tuổi tác (nguy cơ tăng gấp 2 lần cho mỗi thập kỷ tính từ sau 60 tuổi)
• Tiền sử gãy xương do giòn xương trước đó (nguy cơ tăng gấp 5 lần nếu đã từng bị gãy xương)
• Sử dụng Corticosteroid
• Thường xuyên té ngã

5. Các Bác Sĩ Thực Hiện Chẩn Đoán Bệnh Loãng Xương Như Thế Nào?

Có thể chẩn đoán bệnh loãng xương dựa vào bất kỳ tiêu chí nào trong ba tiêu chí sau: gãy xương do giòn xương, mật độ khoáng của xương (BMD) thấp, hoặc điểm nguy cơ FRAX cao.

Tiêu Chí Gãy Xương Do Giòn Xương

Tình trạng gãy xương do giòn xương giúp xác định chẩn đoán loãng xương, bất kể điểm T (T-score) của mật độ khoáng của xương ở mức nào.

Tiêu Chí Xét Nghiệm Đo Mật Độ Xương

Điểm T của mật độ khoáng của xương <= -2,5 tại bất kỳ vị trí nào đều chỉ ra bệnh loãng xương ở những người > 50 tuổi; y văn sử dụng các khoảng điểm T sau đây trong chẩn đoán:

Đối với phụ nữ tiền mãn kinh hoặc nam giới < 50 tuổi, mức điểm Z (Z-score) của mật độ khoáng của xương <= -2,0 tại vị trí xương có giá trị thấp nhất cho thấy mật độ khoáng của xương thấp so với độ tuổi.

Tiêu Chí Đánh Giá Nguy Cơ FRAX

Nguy cơ 10 năm theo FRAX: >= 3% đối với gãy xương hông hoặc >= 20% đối với các gãy xương chính do loãng xương cũng giúp chẩn đoán bệnh loãng xương.

6. Làm Thế Nào Để Xác Định Xem Người Bệnh Đã Từng Bị Gãy Xương Đốt Sống Trước Đó Hay Chưa?