Nội tiết học Bà mẹ – Thai Nhi và Sơ Sinh (Ấn bản thứ 2, 2026). CHƯƠNG 23. ĐÁI THÁO ĐƯỜNG TÝP 1: TRONG GIAI ĐOẠN TIỀN THỤ THAI, THAI KỲ, HẬU SẢN, CHO CON BÚ

Nội tiết học Bà mẹ – Thai Nhi và Sơ Sinh: Sinh Lý, Sinh Lý Bệnh và Xử Trí Lâm Sàng (Ấn bản thứ 2, 2026). 
Dịch và Chú giải tiếng Việt: Ths.Bs. Lê Đình Sáng
Maternal-Fetal and Neonatal Endocrinology: Physiology, Pathophysiology, and Clinical Management, 2nd Edition
Imprint: Academic Press. Editors: Christopher S. Kovács, Cheri L. Deal.
Ấn bản tiếng Việt của cuốn sách này là một dự án phi lợi nhuận, được xuất bản duy nhất trên các website yhoclamsang.net và sachyhoc.com của THƯ VIỆN MEDIPHARM.

CHƯƠNG 23. ĐÁI THÁO ĐƯỜNG TÝP 1: TRONG GIAI ĐOẠN TIỀN THỤ THAI, THAI KỲ, HẬU SẢN, CHO CON BÚ

Jennifer M. Yamamoto¹ và Lois E. Donovan²

¹Khoa Nội khoa và Khoa học Sức khỏe Cộng đồng, Khoa Khoa học Sức khỏe Rady, Đại học Manitoba, Winnipeg, MB. Canada; Viện Nghiên cứu Bệnh viện Nhi đồng Manitoba, Winnipeg, MB, Canada; Khoa Y, Trường Y khoa Cumming, Đại học Calgary, Calgary, AB, Canada; ²Khoa Sản Phụ khoa, Trường Y khoa Cumming, Đại học Calgary, Calgary, AB, Canada; Viện Nghiên cứu Bệnh viện Nhi đồng Alberta, Calgary, AB, Canada.

23.1 Giai Đoạn Tiền Mang Thai

23.1.1 Chăm Sóc Tiền Thai Kỳ

Chăm sóc tiền thai kỳ (Prepregnancy care) là sự hỗ trợ bổ sung dành cho những phụ nữ có khả năng mang thai. Sự hỗ trợ này mang hình thức chăm sóc có mục tiêu nhằm cung cấp các lời khuyên và sự trợ giúp liên quan đến biện pháp tránh thai và chuẩn bị mang thai. Đây là một phần thiết yếu trong việc chăm sóc tối ưu cho phụ nữ mắc đái tháo đường týp 1 có thể mang thai.

23.1.1.1 Tầm Quan Trọng Của Chăm Sóc Tiền Thai Kỳ Ở Phụ Nữ Mắc Đái Tháo Đường Týp 1

Tăng đường huyết (Hyperglycemia) là một tác nhân gây quái thai đã được khẳng định, có khả năng điều chỉnh sự biểu hiện của các gen điều hòa quá trình chết tế bào theo chương trình (Apoptosis) ngay cả trước khi phôi làm tổ (Implantation). Vì ống thần kinh và tim của thai nhi phát triển vào tuần lễ thứ 4 của thai kỳ, thường là trước khi người phụ nữ nhận biết mình đã mang thai, nên việc tối ưu hóa kiểm soát đường huyết trước khi thụ thai là bắt buộc. Chăm sóc tiền thai kỳ có liên quan đến việc cải thiện công tác chuẩn bị mang thai và các kết cục sơ sinh. Cụ thể, những phụ nữ nhận được sự chăm sóc tiền thai kỳ có nhiều khả năng có mức HbA1c thấp hơn trong giai đoạn đầu thai kỳ, dùng axit folic bổ sung và ít có khả năng phải sử dụng các loại thuốc có tiềm năng gây hại. Hơn nữa, chăm sóc tiền thai kỳ có liên quan đến việc giảm bớt các kết cục thai kỳ bất lợi nghiêm trọng. Việc chăm sóc tiền thai kỳ cũng có tiềm năng tiết kiệm chi phí vì chi phí bỏ ra sẽ được bù đắp bởi chi phí tiết kiệm được từ việc điều trị các kết cục thai kỳ bất lợi.

Một nghiên cứu thuần tập lớn tại Vương quốc Anh bao gồm hơn 15.000 phụ nữ mắc đái tháo đường từ trước cho thấy chưa đến một nửa số phụ nữ mắc đái tháo đường týp 1 sử dụng axit folic theo liều khuyến cáo và chỉ có 16% phụ nữ mắc đái tháo đường týp 1 đạt được mục tiêu HbA1c theo hướng dẫn trong giai đoạn đầu thai kỳ. Một nghiên cứu khác phát hiện ra rằng chưa đến một nửa số phụ nữ mắc đái tháo đường týp 1 và đái tháo đường týp 2 đang dùng các loại thuốc không được khuyến cáo trong thai kỳ có sử dụng biện pháp tránh thai. Tất cả các thước đo này đều có thể được cải thiện thông qua việc tham gia chăm sóc tiền thai kỳ.

Mặc dù có tầm quan trọng, tỷ lệ tham gia chăm sóc tiền thai kỳ thật không may vẫn tiếp tục ở mức thấp với chưa đến một nửa số phụ nữ nhận được sự chăm sóc này. Điều này đúng ngay cả ở những khu vực đã thiết lập các chương trình chăm sóc tiền thai kỳ. Lý do của tỷ lệ tham gia thấp trong các chương trình chăm sóc tiền thai kỳ có thể do nhiều yếu tố. Một số rào cản đối với việc tiếp cận chăm sóc tiền thai kỳ có thể bao gồm việc thiếu kiến thức về tầm quan trọng của dịch vụ này cũng như cách tiếp cận nó, khó khăn trong việc sắp xếp người trông trẻ và/hoặc xin nghỉ làm, cũng như những lo ngại của bệnh nhân rằng các bác sĩ thực hành lâm sàng sẽ chỉ tập trung vào các rủi ro thay vì những khía cạnh tích cực hơn của thai kỳ.

23.1.1.2 Các Yếu Tố Của Chăm Sóc Tiền Thai Kỳ

Những phụ nữ mong muốn chuẩn bị mang thai thường đến khám tại các phòng khám đái tháo đường đa chuyên khoa, nơi họ sẽ nhận được sự tư vấn và chăm sóc tiền thai kỳ. Bảng 23.1 là một danh sách kiểm tra các yếu tố cần cân nhắc trước khi ngừng sử dụng biện pháp tránh thai. Mặc dù việc thảo luận về rủi ro liên quan đến thai kỳ là điều cần thiết, chăm sóc tiền thai kỳ cũng là một cơ hội để trao quyền cho phụ nữ tối ưu hóa sức khỏe của họ và tạo điều kiện cho một trải nghiệm mang thai tích cực.

Bảng 23.1. Các mục tiêu chăm sóc tiền thai kỳ.