[SÁCH DỊCH] Sản phụ khoa Căn bản. Chương 5: Tử vong Chu sinh và Tử vong Mẹ

(SÁCH DỊCH) Sản Phụ khoa Căn bản – Essential Obstetrics and Gynaecology
Tác giả: Ian Symonds & Sabaratnam Arulkumaran – (C) NXB Elsevier
Ths.Bs. Lê Đình Sáng (Dịch và chú giải)

Chương 5: Tử vong Chu sinh và Tử vong Mẹ
Perinatal and maternal mortality
Boon H. Lim
Essential Obstetrics and Gynaecology, Chapter 5, 56-64

MỤC TIÊU HỌC TẬP

TỬ VONG CHU SINH

Giới thiệu

Tử vong chu sinh là một chỉ số quan trọng về chăm sóc, sức khỏe và dinh dưỡng của người mẹ; nó cũng phản ánh chất lượng của chăm sóc sản khoa, sơ sinh và nhi khoa. Việc hiểu rõ các số liệu thống kê về tử vong chu sinh là rất quan trọng để có thể phát triển một phương pháp tiếp cận chất lượng cao trong việc giám sát các nguyên nhân tử vong, cho phép các hệ thống chăm sóc sức khỏe xây dựng các chiến lược phòng ngừa và giúp các bác sĩ lâm sàng cũng như cha mẹ hiểu được nguyên nhân tử vong của trẻ sơ sinh để lên kế hoạch cho các chiến lược theo dõi hiệu quả cho những lần mang thai trong tương lai.

Các định nghĩa

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), trong việc công nhận tầm quan trọng của việc so sánh quốc tế về tử vong chu sinh và sơ sinh, đã điều phối việc tổng hợp các số liệu thống kê y tế và khuyến khích các quốc gia thành viên dựa trên cùng một định nghĩa khi so sánh các số liệu thống kê. Tuy nhiên, vẫn còn có sự khác biệt trong các định nghĩa về tử vong chu sinh giữa một số quốc gia, phản ánh định nghĩa về khả năng sống và nguồn lực ở từng quốc gia.

Các tỷ suất tử vong

Bức tranh toàn cầu

Năm 2000, các quốc gia thành viên của Liên Hợp Quốc (UN) đã cam kết hướng tới một loạt các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ (MDGs), bao gồm mục tiêu giảm ba phần tư tỷ số tử vong mẹ (MMR; số ca tử vong mẹ trên 100.000 trẻ đẻ sống) của năm 1990, sẽ đạt được vào năm 2015. Mục tiêu này (MDG 5A) và mục tiêu đạt được tiếp cận phổ cập đến sức khỏe sinh sản (MDG 5B) cùng nhau tạo thành hai mục tiêu cho MDG 5: Cải thiện sức khỏe bà mẹ. Đáng thất vọng, vào cuối kỷ nguyên MDG, tỷ suất thai chết lưu đã giảm chậm hơn kể từ năm 2000 so với cả tử vong mẹ hoặc tử vong ở trẻ em dưới 5 tuổi. Trên toàn thế giới, số ca thai chết lưu đã giảm 19,4% từ năm 2000 đến 2015, tương ứng với tỷ lệ giảm hàng năm (ARR) là 2%. Tốc độ giảm này thấp hơn khi so sánh với MMR (ARR = 3,0%) và tỷ suất tử vong trẻ dưới 5 tuổi (ARR = 3,9%) trong cùng kỳ.

Trong nỗ lực cải thiện việc phân loại các ca tử vong mẹ, WHO đã áp dụng một số sửa đổi cho các định nghĩa của ICD-10. Điều này được gọi là ICD-Tử vong mẹ (MM).

Điều này định nghĩa tử vong xảy ra trong khi mang thai, sinh đẻ và thời kỳ hậu sản là cái chết của một phụ nữ khi đang mang thai hoặc trong vòng 42 ngày sau khi chấm dứt thai kỳ, bất kể nguyên nhân tử vong (sản khoa và không sản khoa).

Năm 2015, có 2,6 triệu ca thai chết lưu trên toàn cầu, với hơn 7178 ca tử vong mỗi ngày, tương ứng với tỷ suất thai chết lưu (SBR) là 18,4 trên 1000 ca sinh. Chín mươi tám phần trăm xảy ra ở các nước có thu nhập thấp và trung bình. Tỷ suất thai chết lưu cao nhất là ở các khu vực xung đột và khẩn cấp. Khoảng 60% các ca thai chết lưu xảy ra ở khu vực nông thôn. SBR ở châu Phi cận Sahara cao hơn khoảng 10 lần so với các nước phát triển (29 so với 3 trên 1000 ca sinh). Trong số 133 triệu trẻ được sinh sống mỗi năm, 2,8 triệu trẻ chết trong tuần đầu tiên của cuộc đời. Các mô hình của những ca tử vong này tương tự như các mô hình tử vong mẹ; điều này tương quan với các khu vực có ít nhân viên y tế có tay nghề đỡ đẻ. Mười quốc gia, nhiều trong số này ở châu Phi và Nam Á, chiếm hai phần ba số ca thai chết lưu và hầu hết các ca tử vong sơ sinh (62%) và mẹ (58%) được ước tính vào năm 2015.

Trong một nỗ lực tiếp tục cải thiện tỷ suất tử vong chu sinh trên toàn thế giới, Kế hoạch Hành động Mỗi trẻ sơ sinh (ENAP) đã được đưa ra vào giữa năm 2014 với một nghị quyết của Hội đồng Y tế Thế giới, được tất cả các quốc gia tán thành. ENAP đặt mục tiêu giảm NMR xuống 12 hoặc ít hơn trên 1000 trẻ đẻ sống và thai chết lưu xuống 12 hoặc ít hơn trên 1000 ca sinh ở tất cả các quốc gia vào năm 2030. Cả hai mục tiêu giảm tử vong sơ sinh và thai chết lưu đều được đưa vào làm chỉ số cốt lõi trong Chiến lược Toàn cầu vì Sức khỏe Phụ nữ, Trẻ em và Vị thành niên (2015-2030) của Sáng kiến Mỗi Phụ nữ, Mỗi Trẻ em (Hình 5.1).

Các nước phát triển đã chứng kiến sự sụt giảm đều đặn của PNMR trong 30 năm qua. Tại Vương quốc Anh, MBRRACE-UK (Mothers and Babies: Reducing Risks through Audits and Confidential Enquiries across the UK) đã công bố báo cáo thường niên thứ ba về thống kê tử vong chu sinh quốc gia cho năm 2015. Báo cáo này cho thấy PNMR là 5,61 trên 1000 ca sinh, bao gồm SBR là 3,87 và NMR là 1,74 trên 1000 ca sinh. Trong khi SBR đã có xu hướng giảm kể từ năm 2013, NMR chỉ giảm nhẹ.

Tỷ suất tử vong liên quan đến chu sinh vào năm 2015 tại New Zealand được báo cáo là 9,7/1000 ca sinh. Mặc dù tỷ suất này là thấp nhất kể từ khi dữ liệu được thu thập bởi Ủy ban Đánh giá Tử vong Chu sinh và Tử vong Mẹ vào năm 2007, nó không cho thấy một xu hướng cải thiện có ý nghĩa thống kê.