[Sách Dịch] Sổ tay Thận học Lâm sàng. CHƯƠNG 6: Phân tích nước tiểu và các xét nghiệm chẩn đoán

Sổ tay Thận học Lâm sàng – Clinical Handbook of Nephrology
Tác giả: Brown, Robert Stephen, MD. Bản quyền © 2024 Nhà xuất bản Elsevier
Biên dịch và Chú giải: Ths.Bs. Lê Đình Sáng

CHƯƠNG 6: Phân tích Nước tiểu và các Xét nghiệm Chẩn đoán
Urinalysis and diagnostic tests
Robert Stephen Brown; Alexander Goldfarb-Rumyantzev; Ruth Schulman
Clinical Handbook of Nephrology, CHAPTER 6, 60-72

PHÂN TÍCH NƯỚC TIỂU

Xét nghiệm nước tiểu là một công cụ vô giá trong việc đánh giá và chẩn đoán bệnh nhân. Dễ dàng lấy mẫu nhưng thường bị bỏ qua, nước tiểu tự nhiên cung cấp những manh mối để chẩn đoán các bệnh lý thận và giúp tiên lượng trong bệnh tim mạch và đái tháo đường.

Một phân tích nước tiểu hoàn chỉnh bao gồm kiểm tra trực quan về màu sắc và độ đục, xét nghiệm bằng que thử, và soi cặn lắng nước tiểu đã ly tâm dưới kính hiển vi. Trong khi que thử là một xét nghiệm “miễn trừ” có thể thực hiện ở bất kỳ phòng khám nào, việc soi cặn dưới kính hiển vi đòi hỏi chứng nhận theo Tu chính Án Cải thiện Phòng thí nghiệm Lâm sàng (CLIA), vì vậy nó thường được thực hiện bởi phòng xét nghiệm lâm sàng, bác sĩ thận học, hoặc bác sĩ hay kỹ thuật viên đã được đào tạo.

6.1 Màu sắc nước tiểu¹

Hgb, Hemoglobin; RBCs, hồng cầu; UTI, nhiễm trùng đường tiết niệu; WBCs, bạch cầu.

6.2 Xét nghiệm bằng que thử³

Hgb, Hemoglobin; hpf, quang trường độ phóng đại cao; RBCs, hồng cầu; SG, tỷ trọng; UTI, nhiễm trùng đường tiết niệu.

6.3 Protein niệu

6.3.1 TỶ LỆ PROTEIN/CREATININE VÀ ALBUMIN/CREATININE

6.3.1.1 Ước tính mức độ Protein niệu trong một mẫu nước tiểu ngẫu nhiên hoặc tức thời⁴,⁵

Tỷ lệ protein/creatinine (PCR) nước tiểu đo tất cả các loại protein, có thể được biểu thị bằng gam protein trên gam creatinine (Cr) hoặc một con số không có đơn vị, và được tính như sau:

$$ \frac{U_{\text{protein}} \text{ (mg/dL)}}{U_{\text{creatinine}} \text{ (mg/dL)}} = \frac{\text{protein (g)}}{\text{creatinine (g)}} $$

Điều này tương quan với gam protein được bài tiết mỗi ngày trên 1.73 m² diện tích bề mặt cơ thể (BSA).

6.3.1.2 Phát hiện Micro- hoặc Macroalbumin niệu (Xem định nghĩa bên dưới) trong một mẫu nước tiểu ngẫu nhiên hoặc tức thời

Tỷ lệ albumin/creatinine (ACR) nước tiểu được biểu thị bằng miligam albumin trên gam Cr và được tính như sau:

​\( \frac{U_{\text{albumin}} \text{ (mg/L)}}{U_{\text{creatinine}} \text{ (g/L)}} = \frac{\text{albumin (mg)}}{\text{creatinine (g)}} \)​

CHF, Suy tim sung huyết.

6.4 Ước tính chức năng thận

6.4.1.1 Đo độ thanh thải Creatinine (CrCl)

Thu thập nước tiểu theo thời gian để tính thể tích và tổng lượng Cr bài tiết (thường là thu thập 24 giờ, trong đó tổng thể tích nước tiểu là 1440 phút/24 giờ trong công thức dưới đây):

Lượng Cr bài tiết hàng ngày bình thường: Nam: 15-20 mg/kg/24 giờ* Nữ: 10-15 mg/kg/24 giờ* (*giả sử khối lượng cơ bình thường)

\[ \text{Độ thanh thải Creatinine (mL/phút)} = \frac{U_{Cr} \text{ (mg/dL)} \times U_{vol} \text{ (mL/phút)}}{S_{Cr} \text{ (mg/dL)}} \]

6.4.1.2 Đo mức lọc cầu thận (GFR)

Hiếm khi được thực hiện ngoại trừ các nghiên cứu:

• Độ thanh thải Inulin
• Độ thanh thải I¹²⁵ iothalamate

Ước tính GFR bằng cystatin C⁶:

• Dấu ấn sinh học tương tự Cr được sử dụng để ước tính GFR
• Được lọc nhưng không được bài tiết
• Tránh các yếu tố gây nhiễu thấy ở Cr liên quan đến chế độ ăn và khối lượng cơ
• Thường là một xét nghiệm gửi đi, vì vậy kết quả có lâu hơn so với Cr

6.4.1.3 Công thức Cockcroft-Gault

Độ thanh thải creatinine ước tính được tính từ creatinine huyết thanh (SCr):

​\( \text{eCcr (mL/phút)} = \frac{(140 – \text{tuổi}) \times \text{Trọng lượng cơ thể (kg)}}{S_{Cr} \text{ (mg/dL)} \times 72} \times (0.85 \text{ nếu là nữ}) \)​