Sinh lý học Hô hấp ứng dụng của Nunn & Lumb, ấn bản thứ 9. CHƯƠNG 35. LỊCH SỬ CỦA SINH LÝ HỌC HÔ HẤP

Sinh lý học Hô hấp ứng dụng của Nunn & Lumb, ấn bản thứ 9. Nunn and Lumb’s Applied Respiratory Physiology 9th Edition.
Chủ biên: Andrew Lumb, Caroline Thomas. Nhà xuất bản ELSEVIER. Biên dịch: Ts.Bs. Lê Nhật Huy, Ths.Bs. Lê Đình Sáng. ISBN-13: 978-0702079085. 
Ấn bản tiếng Việt của cuốn sách này được dịch & chia sẻ vì mục đích lan toả tri thức, hoàn toàn phi lợi nhuận, duy nhất trên các website sachyhoc.com & yhoclamsang.net của THƯ VIỆN MEDIPHARM. NGHIÊM CẤM THƯƠNG MẠI HOÁ bản dịch tiếng Việt của cuốn sách này dưới bất cứ hình thức nào.

CHƯƠNG 35. LỊCH SỬ CỦA SINH LÝ HỌC HÔ HẤP

The history of respiratory physiology
Andrew Lumb, MB BS FRCA; Caroline Thomas, BSc MBChB MRCS(Ed) FRCA
Nunn and Lumb’s Applied Respiratory Physiology, 35, e10-e25

Con đường lịch sử đưa chúng ta đến với những kiến thức hiện tại về sinh lý học hô hấp (respiratory physiology) trải dài và đầy biến động. Có những giai đoạn sự hiểu biết của nhân loại tiến bộ vượt bậc chỉ trong vài năm, xen kẽ với những khoảng thời gian dài đình trệ, và thậm chí có những thời kỳ bước thụt lùi. Từ thuở sơ khai của lịch sử, con người đã nhận rõ việc hít thở là thiết yếu cho sự sống, nhưng cơ chế hít thở và lý do thực sự của nó vẫn là một bí ẩn trong nhiều thế kỷ. Sự tiến bộ trong lĩnh vực này thường diễn ra song song với những bước tiến trong các ngành khoa học khác, đặc biệt là hóa học, vật lý và giải phẫu học. Những ý tưởng đổi mới về sinh lý hít thở đã từng dẫn đến cái chết tức tưởi của các nhà sinh lý học, và lịch sử sinh lý học hô hấp cũng ghi nhận một số cuộc tranh cãi nảy lửa và nổi tiếng nhất trong lịch sử y học.

Do giới hạn về khuôn khổ, chương này chỉ mang đến một cái nhìn tổng quan ngắn gọn về chủ đề, và kết thúc ở thời điểm khoảng 100 năm trước, khi sự bùng nổ của tiến bộ khoa học làm cho chủ đề này trở nên quá đồ sộ đối với một bài viết ngắn. Những tiến bộ đáng kể trong sinh lý học hô hấp trong 100 năm qua được trình bày chi tiết trong các chương khác của cuốn sách này, và độc giả quan tâm đến lịch sử của giai đoạn này có thể tìm đọc các tài liệu chuyên sâu hơn. Để có thông tin tổng quát hơn về lịch sử sinh lý học hô hấp, hiện có sẵn rất nhiều nguồn tài liệu uy tín gần đây.

CÁC NỀN VĂN MINH CỔ ĐẠI

Sinh Lý Học Ai Cập

Các nền văn minh Ai Cập cổ đại tồn tại từ khoảng năm 3100 đến 332 trước Công nguyên (TCN), thời điểm bắt đầu thời kỳ Hy Lạp-La Mã. Đóng góp đáng chú ý nhất của người Ai Cập cổ đại cho lịch sử chính là các bài viết của họ, mặc dù kiến thức về ngôn ngữ này hầu như đã bị thất truyền sau năm 500 sau Công nguyên (SCN). Khoảng 1300 năm sau, các học giả thế kỷ 19 đã sử dụng tiếng Copt để hỗ trợ dịch thuật các bài viết của người Ai Cập cổ đại. Thành tựu này đã mở ra cơ hội thấu hiểu kiến thức y học từ đầu năm 1820 TCN, niên đại của các bài viết y học sớm nhất được tìm thấy trong cuộn giấy cói Kahun (Kahun papyrus).

Các Giấy Cói Y Học

Nhiều cuộn giấy cói (papyri) của Ai Cập đề cập đến các chủ đề y khoa, chủ yếu mô tả các “công thức” thực tiễn để điều trị vô số tình trạng bệnh lý cụ thể.

Cuộn giấy cói y khoa dài nhất và nổi tiếng nhất là Ebers Papyrus, có niên đại khoảng 1534 TCN, được công nhận rộng rãi là bản tổng hợp từ nhiều tác phẩm ra đời trước đó. Ebers Papyrus là tài liệu độc nhất vô nhị vì chứa đựng một phần riêng biệt về sinh lý học, bao gồm các bình luận về quá trình hô hấp. Mục đích tổng thể của hô hấp được mô tả như sau:

Đối với luồng không khí đi vào qua mũi. Nó tiến vào tim và phổi. Chính hai cơ quan này đã cung cấp không khí cho toàn bộ cơ thể.

Các phần tiếp theo bao gồm những mô tả chi tiết về số lượng cụ thể các kênh dẫn (metu) làm nhiệm vụ dẫn truyền “độ ẩm và không khí” đến nhiều bộ phận của cơ thể. Những kênh dẫn (metu) này dường như chủ yếu liên quan đến các mạch máu, nhưng cũng có thể bao gồm các cấu trúc khác như gân, cơ bắp và niệu quản (ureters). Thoạt đầu, quan điểm nguyên thủy này về giải phẫu học có vẻ đáng ngạc nhiên, xét đến khả năng ướp xác bậc thầy của người Ai Cập cổ đại. Tuy nhiên, trên thực tế, việc ướp xác được thực hiện thông qua các vết rạch rất nhỏ và kín đáo, do đó không bộc lộ nhiều về cấu trúc giải phẫu bên trong. Tài liệu này cũng mô tả hai kênh dẫn (metu) ở mỗi tai, qua đó hơi thở của sự sống đi vào tai phải và hơi thở của cái chết đi vào tai trái, minh chứng rõ nét cho khía cạnh “phép thuật” của nền y học thời bấy giờ.