Sổ tay Phục hồi chức năng Lâm sàng Braddom, Ấn bản thứ hai (2026). Chương 21. Ruột Thần Kinh: Rối Loạn Chức Năng Và Phục Hồi Chức Năng

Sổ tay Phục hồi chức năng Lâm sàng Braddom, Ấn bản thứ hai (2026)
Nhà xuất bản: ELSEVIER, 2026
Tác giả: David Cifu, Henry L. Lew – Dịch và chú giải: Ths.Bs. Lê Đình Sáng
(C) Bản dịch tiếng Việt bởi THƯ VIỆN Y HỌC MEDIPHARM

CHƯƠNG 21. RUỘT THẦN KINH: RỐI LOẠN CHỨC NĂNG VÀ PHỤC HỒI CHỨC NĂNG

Neurogenic bowel: Dysfunction and rehabilitation
Nicodemus Edrick Oey; Peter A. Lim
Braddom’s Rehabilitation Care: A Clinical Handbook, 21, 201-210.e11

Hướng dẫn nhanh

Rối loạn chức năng ruột thần kinh (Neurogenic Bowel Dysfunction – NBD) có thể gây ra những tổn thương đáng kể về thể chất, xã hội, tâm lý và cảm xúc. Chương này cung cấp một cái nhìn tổng quan thực tế về dịch tễ học, giải phẫu thần kinh, đánh giá và quản lý NBD, với sự nhấn mạnh vào giá trị của phương pháp tiếp cận đa ngành để thiết lập một kế hoạch quản lý tổng thể, được gọi là chương trình ruột, nhằm đạt được kết quả lâm sàng tốt hơn.

DỊCH TỄ HỌC VÀ TÁC ĐỘNG CỦA RỐI LOẠN CHỨC NĂNG RUỘT THẦN KINH

Rối loạn chức năng ruột thần kinh (NBD) là kết quả của việc mất phân bố thần kinh tự chủ và thân thể do các bệnh lý thần kinh như đột quỵ, tổn thương tủy sống (Spinal Cord Injury – SCI), chấn thương sọ não, xơ cứng rải rác, bệnh Parkinson, các bệnh thần kinh cơ, loạn dưỡng cơ, rối loạn thần kinh tự chủ, tổn thương thần kinh ngoại biên, thoát vị màng não tủy, và các bệnh khác. Bệnh nhân có thể có các triệu chứng đường tiêu hóa trên như chướng bụng, buồn nôn, no sớm, nóng rát, và đầy hơi, và/hoặc các triệu chứng đường tiêu hóa dưới như són phân, táo bón, và khó khăn trong việc tống xuất phân (Difficulty With Evacuation – DWE). Tỷ lệ mắc DWE dao động từ 10% đến 50% trong dân số người cao tuổi nhập viện hoặc sống trong các cơ sở chăm sóc, con số này có thể cao hơn ở các nhóm bệnh nhân mà bác sĩ phục hồi chức năng thường gặp, chẳng hạn như trong SCI hoặc đột quỵ. Vì vậy, đối với bác sĩ phục hồi chức năng, mục tiêu là trao quyền cho bệnh nhân khả năng điều chỉnh chức năng ruột, qua đó phục hồi dinh dưỡng, sức khỏe tổng thể và cảm giác khỏe mạnh. Khi không thể phục hồi chức năng đại tiện bình thường, sự tự chủ xã hội (được định nghĩa là đại tiện có thể dự đoán và đầy đủ mà không bị són) trở thành một mục tiêu phục hồi chức năng.

GIẢI PHẪU THẦN KINH VÀ SINH LÝ HỌC CỦA ĐƯỜNG TIÊU HÓA

Chức năng bình thường của đường tiêu hóa đòi hỏi sự phối hợp của co bóp cơ, hấp thụ chất dinh dưỡng và điều hòa lưu lượng máu, được chi phối bởi hệ thần kinh ruột (ENS) bao gồm các neuron nằm dọc theo thành ruột từ thực quản đến cơ thắt hậu môn trong (Internal Anal Sphincter – IAS). ENS được điều hòa bởi hệ thần kinh trung ương (CNS), bao gồm các neuron trong não và tủy sống, và hệ thần kinh tự chủ (ANS), bao gồm các neuron trong các hạch giao cảm và phó giao cảm (Hình 21.1 và 21.2).