Sổ tay Phục hồi chức năng Lâm sàng Braddom, Ấn bản thứ hai (2026). Chương 35. Đau và Rối loạn chức năng Chi trên

Sổ tay Phục hồi chức năng Lâm sàng Braddom, Ấn bản thứ hai (2026)
Nhà xuất bản: ELSEVIER, 2026
Tác giả: David Cifu, Henry L. Lew – Dịch và chú giải: Ths.Bs. Lê Đình Sáng
(C) Bản dịch tiếng Việt bởi THƯ VIỆN Y HỌC MEDIPHARM

Chương 35. Đau và Rối loạn chức năng Chi trên

Upper limb pain and dysfunction
Eleftheria Antoniadou
Braddom’s Rehabilitation Care: A Clinical Handbook, 35, 349-352.e8

Hướng dẫn nhanh

Các rối loạn cơ xương khớp chi trên là nguồn gây đau và rối loạn chức năng phổ biến nhất ở mọi lứa tuổi. Chúng cũng là những chấn thương do quá tải thường gặp nhất trong nhiều hoạt động nghề nghiệp hoặc giải trí. Trong chương này, các nguyên tắc chẩn đoán, thăm khám, điều trị và phục hồi chức năng cho các rối loạn chi trên chính sẽ được xem xét.

CÁC NGUYÊN TẮC PHỤC HỒI CHỨC NĂNG TRONG CHẤN THƯƠNG CHI TRÊN (BẢNG 35.1)

Việc lập kế hoạch phục hồi chức năng cho một chấn thương bắt đầu bằng một cuộc thăm khám chẩn đoán hoàn chỉnh, bao gồm tính mạn tính của chấn thương, xác định các mô bị tổn thương trực tiếp hoặc bị quá tải do chấn thương, các thiếu hụt cơ sinh học chức năng, và các chiến lược bù trừ đang được sử dụng. Một bệnh sử chi tiết, bao gồm vị trí đau, mất vững, và hạn chế hoạt động, và một cuộc khám lâm sàng kỹ lưỡng, với việc sử dụng bổ sung các nghiệm pháp đặc biệt khi cần, thường đủ để xác định chẩn đoán. Đánh giá phải được thực hiện lúc nghỉ và trong khi vận động. Luôn kiểm tra cột sống cổ và các dây thần kinh ngoại biên, có thể gây ra hoặc góp phần vào cơn đau chi trên.

Hộp 35.1 Các Nguyên tắc Phục hồi chức năng trong Chấn thương Chi trên

Ba thành phần rộng lớn của phục hồi chức năng là giai đoạn cấp tính, phục hồi và chức năng. Giai đoạn cấp tính tập trung vào việc giảm các triệu chứng và tạo điều kiện cho quá trình lành mô. Chiến lược điều trị phù hợp nhất là PRICE (bảo vệ, nghỉ ngơi, chườm đá, băng ép và nâng cao) và đôi khi là bất động bằng bó bột hoặc nẹp. Trong giai đoạn này, điều quan trọng là cá nhân phải duy trì thể lực tim mạch, sức mạnh và độ dẻo dai (tăng cường sức mạnh lõi và điều hòa hiếu khí) và tránh các hoạt động làm nặng thêm tình trạng hoặc quá trình lành thương. Liệu pháp lạnh cho các chấn thương cấp tính, liệu pháp nhiệt cho các chấn thương mạn tính, và kích thích điện tần số cao để giảm co cứng cơ và tăng tuần hoàn tại chỗ là những phương thức hiệu quả. Có thể cần dùng thuốc giảm đau opioid và không opioid (thuốc chống viêm không steroid [NSAID] hoặc corticosteroid) để kiểm soát cơn đau.

Giai đoạn phục hồi của phục hồi chức năng bắt đầu khi tầm vận động (ROM) đầy đủ, không đau đã đạt được. Sức mạnh, được kiểm tra thông qua các bài tập chuỗi động học mở, sự mất cân bằng về cảm thụ bản thể và độ dẻo dai, các kiểu vận động không thích ứng, và sự thay thế cơ nên được điều chỉnh, và sự ổn định khớp, sử dụng các bài tập động học đóng thông qua sự đồng co cơ, nên được cung cấp.

Giai đoạn chức năng của phục hồi chức năng bắt đầu khi chi bị thương đã lấy lại được 75% đến 80% sức mạnh bình thường so với chi không bị thương và khi không có sự mất cân bằng về sức mạnh và độ dẻo dai. Các hoạt động chức năng nên được kết hợp vào chương trình phục hồi chức năng với sự tiến triển cụ thể theo nghề nghiệp hoặc giải trí dẫn đến việc trở lại các hoạt động bình thường.

CÁC VẤN ĐỀ CƠ XƯƠNG KHỚP CỦA CHI TRÊN

Các bệnh lý Vai

BONG GÂN KHỚP CÙNG-ĐÒN (HÌNH 35.2)

Trong quá trình khám khớp cùng-đòn (AC), luôn thực hiện nghiệm pháp khép ngang và nghiệm pháp O’Brien dương tính. Bong gân AC loại 1, 2 và 3 thường được điều trị không phẫu thuật. Can thiệp phẫu thuật được chỉ định cho bong gân loại 4, 5 và 6 và loại 3 nếu đau kéo dài hoặc vì lý do thẩm mỹ.

Hình 35.2 Bong gân khớp Cùng-đòn

Được Rockwood phân thành sáu loại. Triệu chứng và khám thực thể: đau điểm, nghiệm pháp khép ngang dương tính, nghiệm pháp O’Brien dương tính. Đánh giá hình ảnh: đánh giá X-quang, các phim trước-sau và bên, và phim Zanca. Điều trị: bong gân AC loại 1, 2 và 3 thường được điều trị không phẫu thuật; can thiệp phẫu thuật cho loại 3 chỉ khi đau kéo dài hoặc vì lý do thẩm mỹ; bong gân loại 4, 5 và 6 cần điều trị phẫu thuật.