Sổ tay Phục hồi chức năng Lâm sàng Braddom, Ấn bản thứ hai (2026). Chương 38. Các rối loạn Sàn chậu

Sổ tay Phục hồi chức năng Lâm sàng Braddom, Ấn bản thứ hai (2026)
Nhà xuất bản: ELSEVIER, 2026
Tác giả: David Cifu, Henry L. Lew – Dịch và chú giải: Ths.Bs. Lê Đình Sáng
(C) Bản dịch tiếng Việt bởi THƯ VIỆN Y HỌC MEDIPHARM

Chương 38. Các rối loạn Sàn chậu

Pelvic floor disorders
Clarice N. Sinn
Braddom’s Rehabilitation Care: A Clinical Handbook, 38, 375-380.e4

Hướng dẫn nhanh

Sàn chậu bao gồm các cơ, mạc và dây chằng nâng đỡ các cơ quan trong khung chậu và cung cấp sự kiểm soát cho các chức năng của cơ thể. Các rối loạn của sàn chậu bao gồm các tình trạng có khả năng gây tàn tật và thường gây đau đớn, dẫn đến sự phát triển của đau vùng chậu, đau khi giao hợp và rối loạn chức năng tiểu tiện, bao gồm tiểu không tự chủ hoặc tiểu gấp, đại tiện không tự chủ và sa cơ quan vùng chậu. Phụ nữ có nhiều khả năng phát triển các rối loạn sàn chậu do giải phẫu, cơ sinh học và nguy cơ chấn thương sàn chậu do mang thai và sinh con. Cơ sinh học bất thường của các cơ sàn chậu (PFM) có thể dẫn đến những thay đổi trong sự co, giãn, sức mạnh cơ và đau cân cơ. Một phương pháp tiếp cận liên chuyên ngành để cải thiện chức năng và giảm đau thường có lợi cho những người bị rối loạn sàn chậu. Bác sĩ phục hồi chức năng có thể đóng một vai trò quan trọng trong việc chẩn đoán và quản lý các rối loạn sàn chậu. Giải phẫu và khám thực thể sàn chậu, định nghĩa và dịch tễ học của các rối loạn sàn chậu, và phương pháp tiếp cận phục hồi chức năng để điều trị các rối loạn này được tóm tắt trong chương này.

GIẢI PHẪU CƠ XƯƠNG KHỚP THẦN KINH SÀN CHẬU (HÌNH 38.1)

Các xương cùng, chậu, ngồi và mu tạo thành vòng chậu, và sàn chậu bao gồm các cơ, dây chằng và mạc hoạt động như một cái võng để nâng đỡ bàng quang, các cơ quan sinh sản và trực tràng. Các dây chằng cùng-chậu trước ổn định khớp bằng cách chống lại sự di chuyển lên trên của xương cùng và sự di chuyển sang bên của xương chậu, trong khi các dây chằng cùng-chậu sau chống lại sự di chuyển xuống và lên của xương cùng và chuyển động vào trong của xương chậu. Khớp mu chống lại sự căng, cắt và nén, và nó chịu áp lực cơ học lớn khi nó giãn rộng trong thai kỳ. Các PFM nông là cơ hành hang, cơ ngồi hang, và các cơ ngang đáy chậu nông và sâu, trong khi các PFM sâu là cơ nâng hậu môn và cơ cụt. Các cơ quan vùng chậu được nâng đỡ bởi sự co và giãn phối hợp của các PFM. Cơ sinh học bất thường của các PFM có thể dẫn đến những thay đổi trong sự co, giãn, sức mạnh cơ và đau cân cơ.

Các đường dẫn truyền thân thể, nội tạng và trung ương chi phối các PFM. Thần kinh thẹn bắt nguồn từ các nhánh bụng của S2 đến S4 của đám rối cùng và nó chi phối dương vật/âm vật, các cơ hành hang và ngồi hang, các phần trước của cơ nâng hậu môn, đáy chậu, hậu môn, cơ thắt hậu môn ngoài và cơ thắt niệu đạo. Nó góp phần vào cảm giác sinh dục ngoài, sự tự chủ, cực khoái và xuất tinh.

Hình 38.1 Giải phẫu Cơ xương khớp Thần kinh Sàn chậu Các cơ của (A) sàn chậu nông và (B) sàn chậu sâu.

THUẬT NGỮ

Co cơ tự ý xảy ra khi một cá nhân có thể co các PFM theo yêu cầu, và giãn cơ tự ý xảy ra khi một cá nhân có thể giãn chúng theo yêu cầu sau khi co.

Co cơ không tự ý của các PFM xảy ra khi có sự gia tăng áp lực trong ổ bụng để ngăn ngừa tiểu không tự chủ, như trong khi ho.

Giãn cơ không tự ý xảy ra trong khi rặn (nghiệm pháp Valsalva) để cho phép đi tiểu hoặc đại tiện bình thường.

Các PFM bình thường có thể co tự ý và không tự ý với sức mạnh bình thường và giãn hoàn toàn.

Các PFM tăng hoạt không thể giãn và có thể co nghịch thường khi cần giãn, chẳng hạn như trong khi đi tiểu hoặc đại tiện.

Các PFM giảm hoạt không thể co tự ý khi muốn, và các PFM không hoạt động không có hoạt động PFM có thể sờ thấy.

KHÁM THỰC THỂ SÀN CHẬU