Sổ tay Tai Mũi Họng – Phẫu thuật Đầu Cổ (2026). CHƯƠNG 5: HỌNG THANH QUẢN VÀ ĐƯỜNG DẪN KHÍ – TIÊU HÓA TRÊN

Sổ tay Tai Mũi Họng – Phẫu thuật Đầu Cổ (Ấn bản 2026)
Handbook of Otolaryngology: Head and Neck Surgery, Third Edition
Chủ biên: David Goldenberg, Bradley J. Goldstein 
Dịch và Chú giải: THS.BS. LÊ ĐÌNH SÁNG
Xuất bản trực tuyến duy nhất trên các website yhoclamsang.net – sachyhoc.com bởi THƯ VIỆN MEDIPHARM.

CHƯƠNG 5: HỌNG THANH QUẢN VÀ ĐƯỜNG DẪN KHÍ – TIÊU HÓA TRÊN

Laryngology and the Upper Aerodigestive Tract
John P. Gniady
Handbook of Otolaryngology: Head and Neck Surgery, Chapter 5, 222-277

5.0 GIẢI PHẪU VÀ SINH LÝ ĐƯỜNG DẪN KHÍ – TIÊU HÓA TRÊN

Đường dẫn khí – tiêu hóa trên bao gồm hốc mũi, tỵ hầu (nasopharynx), khoang miệng, khẩu hầu (oropharynx), hạ hầu (hypopharynx), thanh quản, khí quản và thực quản. Cấu trúc giải phẫu và sinh lý phức tạp này hỗ trợ các chức năng cơ bản về hô hấp, phát âm, nuốt, và các giác quan đặc biệt cho hệ thống khứu giác và vị giác. Các khía cạnh quan trọng của giải phẫu và sinh lý được xem xét tại đây. Giải phẫu và sinh lý mũi xoang được trình bày ở Chương 4.0.

KHOANG MIỆNG

Đại Cương

Tiền đình (vestibule) bao gồm bề mặt niêm mạc của môi, niêm mạc má và các bề mặt má/bên của cung răng. Phần còn lại của khoang miệng bao gồm các cấu trúc nằm ở phía trong hơn, bao gồm khẩu cái cứng và khẩu cái mềm, phần lưỡi di động (hai phần ba trước) và sàn miệng. Sàn miệng chứa các tuyến nước bọt dưới lưỡi, và các lỗ mở của ống tuyến dưới hàm (ống Wharton [Wharton ducts]) dẫn lưu cho tuyến dưới hàm được tìm thấy ở cả hai bên đường giữa. Hãm lưỡi gắn phần lưỡi trước vào sàn miệng ở đường giữa. Các tuyến nước bọt phụ bao phủ khoang miệng và họng.

Hệ Thống Cơ

Tiền đình bao gồm cơ vòng miệng (orbicularis oris), các cơ nâng và hạ khác nhau, cũng như cơ mút (buccinator), tất cả đều là các cơ biểu cảm khuôn mặt. Hệ thống cơ lưỡi bao gồm cả các cơ nội tại và cơ ngoại lai, bao gồm cơ cằm lưỡi (genioglossus), cơ móng lưỡi (hyoglossus) và cơ trâm lưỡi (styloglossus), tất cả đều được chi phối bởi thần kinh hạ thiệt.

Cấp Máu

Động mạch lưỡi là nguồn cấp máu chính cho lưỡi. Động mạch mặt, một nhánh của động mạch cảnh ngoài, cung cấp máu cho tiền đình thông qua các động mạch môi trên và dưới. Các lỗ khẩu cái lớn và bé ở phần bên khẩu cái cứng chứa các động mạch khẩu cái lớn và bé, là các nhánh của động mạch hàm trong.

Dẫn Lưu Bạch Huyết

Hệ bạch huyết vùng mặt dẫn lưu chủ yếu đến các hạch dưới cằm, dưới hàm và hạch mặt thuộc nhóm I, trong khi hệ bạch huyết phần lưỡi trước dẫn lưu đến các hạch cảnh trên thuộc nhóm II, thường là cả hai bên.

Chi Phối Thần Kinh

Thần kinh hạ thiệt, thần kinh sọ (CN) XII, là thần kinh vận động cho lưỡi. Thần kinh lưỡi (một nhánh của thần kinh hàm dưới, CN V3) cung cấp cảm giác, và các sợi vị giác của thừng nhĩ (chorda tympani) cho hai phần ba trước lưỡi; các dây thần kinh sọ IX và X chi phối các nụ vị giác của phần lưỡi sau và đáy nắp thanh thiệt tương ứng. Thần kinh mặt (CN VII) vận động cho cơ vòng miệng. Cảm giác chung cho niêm mạc má được dẫn truyền qua nhánh thứ hai của thần kinh sinh ba (thần kinh hàm trên, CN V2).

Sinh Lý

Trung bình, 1500 mL nước bọt được sản xuất hàng ngày từ các tuyến nước bọt mang tai, dưới lưỡi, dưới hàm và các tuyến nước bọt phụ.

Sinh lý nuốt chi tiết nằm ngoài phạm vi của sổ tay này. Tóm lại, quá trình nuốt được chia thành các giai đoạn chủ động và thụ động. Các giai đoạn chủ động bao gồm giai đoạn chuẩn bị liên quan đến việc tiết nước bọt và nhai, và giai đoạn miệng thứ hai liên quan đến việc đẩy viên thức ăn ra sau. Trong giai đoạn thụ động, các dây thần kinh sọ IX và X kiểm soát các cơ chế bảo vệ thanh quản không tự chủ và nhu động thực quản.

HỌNG