Thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng

ĐẠI CƯƠNG.

Định nghĩa: TVĐĐ là sự dịch chuyển hoặc bành trướng của đĩa gian đốt sống ra khỏi vị trí bình thường ban đầu (có thể ra phía trước, phía sau, phía hai bên hoặc xâm lấn vào thân đốt sống.) gây nên những triệu chứng lâm sàng của cột sống và triệu chứng thần kinh (đau đớn).

Thoát vị đĩa đệm (TVĐĐ) là một thể của bệnh lý thoái hoá đĩa đệm, nằm trong bệnh chung của chứng hư xương sụn (Osteochondrose). Bệnh này gặp ở nhiều lứa tuổi nhưng nhiều nhất ở tuổi lao đông.

Khi nghiên cứu về cột sống, Osna, Scarletti, Fuman và một số tác giả khác chia cột sống thành những đơn vị cột sống (Spinal-segment) . Đơn vị cột sống là một đơn vị cấu trúc chức năng cột sống, bao gồm:

Hai thân đốt sống trên, dưới và cung sau, gai sống.

Một đĩa đệm với chức năng giảm xóc.

Các thành phần trong ống sống tương ứng như: Mạch máu, thần kinh

Hệ dây chằng xung quanh mặt trong và mặt ngoài gồm: dây chằng dọc trước, dây chằng dọc sau, dây chằng vàng, dây chằng liên gai, dây chằng trên gai.

Cấu trúc giải phẫu của đoạn cột sống thắt lưng- cùng (TL- C) có những đặc thù riêng:

Đĩa đệm vùng thắt lưng- cùng to nhất, chiều cao của đĩa đệm là 9-10mm ( ngực 4mm, cổ: 3mm). Đĩa đệm có hình thang theo chiều cắt ngang đĩa đệm, đỉnh quay ra phía sau, đáy hình thang quay ra phía trước.

Nhân nhày (Nucleus Pulpous) nằm ở 1/3 sau của đĩa đệm. Bình thường nhờ khả năng chuyển dịch năng động vốn có của nhân nhày và tính đàn hồi của vòng sợi nên đĩa đệm thực hiện được chức năng sinh lý của nó là một đệm sinh học, có sức chịu đựng trọng tải động và tĩnh của cột sống. Khi đĩa đệm thoái hoá, vòng sợi rạn nứt, mất tính đàn hồi, nhân nhầy dễ dàng thoát ra khỏi giới hạn sinh lý bình thường đè ép vầo các thành phần khác của đơn vị cột sống như: mạch máu, thần kinh, màng tuỷ.

PHÂN LOẠI THOÁT VỊ ĐĨA ĐỆM.

Có nhiều cách phân loại, tuỳ theo từng tác giả.

Phân loại theo hình thái giải phẫu nhân nhầy đĩa đệm ( theo Arsenni 1975):

TVĐĐ giản đơn: nhân nhày chui qua lỗ rách của bao xơ đè ép vào rễ thần kinh và mạch máu.

TVĐĐ thể giả u: Nhân nhày thoát hẳn ra ngoài to như một u đè ép vào rễ thần kinh, lâm sàng có thể có hội chứng đuôi ngựa hoàn toàn hoặc hội chứng đuôi ngựa không hoàn toàn. Xét nghiệm dịch não tuỷ thấy tăng nồng độ Albumin, tế bào bình thường hay là tăng ít( hiện tương phân ly Albumin tế bào).

TVĐĐ lạc chỗ: nhân nhày di chuyển chỗ khác, kích thích vào rễ thần kinh.

Phân loại theo vị trí tương quan với thân đốt sống:

TVĐĐ ra sau vào sau ống sống: TVĐĐ trung tâm, TVĐĐ lệch bên, TVĐĐ cạnh trung tâm.

TVĐĐ xuyên màng cứng.

TVĐĐ vào trong thân đốt sống (TVĐĐ Schmorl).

TVĐĐ ra trước thân đốt sống.

Phân loại theo bệnh lý hư đĩa đệm (Phân loại theo thời kỳ của Arseni):

Thời kỳ 1: Thời kỳ mở đầu, đau khu trú vùng thắt lưng. Chụp đĩa đệm có hình rạn nhẹ của bao xơ. Điều trị nội khoa có kết quả.