Ung thư tế bào biểu mô thận

Trích từ cuốn “Thận học lâm sàng” Hà Hoàng Kiệm, NXB YH 2010.

1. ĐỊNH NGHĨA

Ung thư tế bào biểu mô thận chiếm 90% các ung thư thận, thường gặp ở người trên 55 tuổi. Tỉ lệ ung thư tế bào biểu mô thận trong cộng đồng ước tính khoảng 3/10.000 người. Hàng năm ở Hoa Kỳ, phát hiện mới khoảng 31.000 người bị ung thư tế bào biểu mô thận, và khoảng 12.000 người tử vong do ung thư tế bào biểu mô thận mỗi năm. Ung thư tế bào biểu mô thận giai đoạn đầu không có triệu chứng, nên thường được phát hiện muộn. Nhờ những tiến bộ trong chẩn đoán hình ảnh, ngày nay ung thư thận được phát hiện sớm khi khối u còn nhỏ, vào khoảng 40% số bệnh nhân, do khám sức khỏe định kỳ hoặc khám hệ thống do một bệnh khác ngoài thận. Điều trị tốt nhất với ung thư tế bào biểu mô thận giai đoạn sớm là cắt thận.

2. PHÂN LOẠI THEO MÔ BỆNH HỌC THẬN

Căn cứ vào hình ảnh tế bào ung thư quan sát qua mô bệnh học, ung thư tế bào biểu mô thận được phân ra 5 týp sau:

– Ung thư thận tế bào sáng (clear cell renal cell carcinoma): týp ung thư  thận tế bào sáng là týp hay gặp nhất trong ung thư tế bào biểu mô thận, chiếm tỉ lệ 80% bệnh nhân ung thư tế bào biểu mô thận. Dưới kính hiển vi quang học, các tế bào ung thư sáng hoặc tái nhạt, do tích lũy nhiều lipid trong bào tương. Nhân tế bào vẫn ở giữa tế bào.

– Ung thư tế bào biểu mô thận hình nhú (papillary renal cell carcinoma): týp ung thư này thường gặp thứ hai sau ung thư thận tế bào sáng, chiếm khoảng 10-15% các ung thư tế bào biểu mô thận. Týp ung thư này tạo thành các hình lồi ra giống như hình đầu ngón tay nhỏ (nên được gọi là hình nhú) ở trong một số phần của khối u, không phải tất cả khối u. Một số tác giả gọi týp ung thư này là ung thư tế bào ưa màu (chromophilic), vì khi được nhuộm để chuẩn bị mô xem dưới kính hiển vi quang học, các tế bào ung thư có màu hồng.

– Ung thư tế bào biểu mô thận kỵ màu (chromophobe renal cell carcinoma): týp ung thư này chiếm khoảng 5% ung thư tế bào biểu mô thận. Các tế bào ung thư của týp này có màu tái nhạt giống như tế bào sáng, nhưng kích thước tế bào to hơn nhiều và có thêm một số đặc điểm khác có thể phân biệt được với ung thư tế bào sáng.

– Ung thư tế bào biểu mô thận hình ống góp (collecting duct renal cell carcinoma): týp ung thư này hiếm gặp, đặc điểm chính là các tế bào ung thư tạo thành hình các ống không đồng nhất, trông giống như ống góp.

– Ung thư tế bào biểu mô thận không phân loại được (unclassified renal cell carcinoma):  loại ung thư này hiếm gặp, không phân loại được vì ung thư này không phù hợp với bất cứ týp nào ở trên, vì có từ hai týp tế bào trở lên cùng có mặt.

3. TRIỆU CHỨNG

3.1. Triệu chứng lâm sàng

Giai đoạn sớm của ung thư tế bào biểu mô thận không có triệu chứng lâm sàng. Giai đoạn muộn có thể có các triệu chứng sau:

– Đái ra máu đại thể hoặc vi thể: đái ra máu không thường xuyên, vì vậy đứng trước một bệnh nhân đái ra máu, nhất là những người lớn tuổi, cần làm các xét nghiệm chẩn đoán hình ảnh thận, trước hết là siêu âm thận để phát hiện các u thận.

– Đau vùng hố thắt lưng: đau không thường xuyên, có thể đau một bên, có thể đau cả hai bên nếu cả hai thận đều có u. Triệu chứng này thường xuất hiện muộn, khi khối u đã to gây căng giãn bao thận.

– Khối u ở ổ bụng vùng mạn sườn: các dấu hiệu chạm thắt lưng, bập bềnh thận dương tính. Khi khối u to có thể nhìn thấy đẩy lồi lên ở thành bụng vùng mạn sườn.

– Triệu chứng toàn thân: gầy, xút cân nhanh, suy yếu, sốt cách quãng.

– Giãn tĩnh mạch bìu trái: nếu khối u thận trái xâm lấn vào tĩnh mạch thận.

3.2. Chẩn đoán hình ảnh