Xét nghiệm HbA1C

Nhắc lại sinh lý

Glucose kết hợp với Hb một cách liên tục và gần như không hồi phục trong suốt đời sống của hồng cầu (120 ngày). Khi nồng độ glucose máu tăng cao hơn mức bình thường trong một khoảng thời gian đủ dài, glucose sẽ phản ứng với các protein mà không cần sự xúc tác của enzym (phản ứng gây Osy hóa protein hay còn gọi là phản ứng Amadori) tạo thành các sản phẩm Aradori (Hình 1). Khi phản ứng xảy ra trong hồng cầu, glucose kết hợp với hemoglobin tạo thành hemoglobin bị glycosyl hóa. Như vậy, hemoglobin bị glycosy hóa (hemoglobine glycosylee) chính là hemoglobin của các hỏng cầu bị bão hòa với glucose dưới dạng glyco-hemoglobin (Hình 1). Tình trạng bão hòa này được thể hiện trong suốt 120 ngày của đời sống hồng cầu. Nồng độ hemoglobin bị glycosyl hóa sẻ tương quan thuận với nồng độ glucose huyết tương trung bình trong vòng 612 tuần trước đó. Vì vậy, bằng cách định lượng nồng độ hemoglobin bị glycosyl hóa (glycosylated hemoglobin), người thầy thuốc có thể nhận định được nồng độ glucose máu trung bình trong vòng 2 – 3 tháng trước đó của BN. Điều này cung cấp các thông tin quý giá để theo dõi các BN bị ĐTĐ là đối tượng có nồng độ glucose máu thay đổi quá nhiều giữa các ngày và giúp theo dõi mức độ kiểm soát lâu dài bệnh ĐTĐ,

Khi nhận định kết quả XN nồng độ hemoglobin bị glycosy hỏa, điều quan trọng cần biết là định lượng được thành phần nào của hemoglobin bị glycosy hóa. Một số phòng XN báo cáo hemoglobin bị glycosy hóa bao gồm tổng các Hb (tức là gồm cả Hb Aha, A,B và AC), một số phòng XN khác chỉ ghi nhận nồng độ HbA1c như là thành phần hemoglobin được glycosi hóa (giá trị này có thể thấp hơn 2 – 4% so với giá trị được báo cáo đối với tổng các hemoglobin được bão hòa glucose). HbA1c là một phân nhóm của HbA valin có chuỗi N tận (N-terminal Val) của phân tử hemoglobin này sẽ phản Ứng với glucose thông qua phản ứng glycosy hóa không cần enzym xúc tác và không thuận nghịch để tạo nên sản phẩm amadori gọi là HbA1c bị glycosy | hóa (hay HbA1c).

Nhận định kết quả nồng độ HbA,e không thực sự trực quan đối với nhiều BN bị ĐTĐ có thói quen đánh giá kết quả bằng nồng độ glucose máu. Hiệp hội Đái tháo Đường Hoa Kỳ (ADA) đã yêu cầu các phòng xét nghiệm biểu thị kết quả HbA1c thành nồng độ glucose máu trung bình được ước tính. ADA cho rằng kết quả nồng độ glucose máu trung bình được ước tính sẽ giúp BN dễ hiểu hơn và sẽ khiến cải thiện xử trí đái tháo đường,

Mục đích và chỉ định xét nghiệm

-Để theo dõi sự tuân thủ điều trị và mức độ kiểm soát nồng độ glucose huyết dài hạn ở BN bị ĐTĐ.

– Chỉ số đánh giá hiệu quả điều trị hay kiểm soát đường huyết (có mỗi tương quan trực tiếp giữa kiểm soát kém nồng độ đường huyết và xuất hiện các biến chứng).

-Để dự kiến sự xuất hiện và tiến triển của các biến chứng vi mạch do ĐTĐ.

-Có thể được sử dụng để chẩn đoán bệnh ĐTĐ. Lợi ích vẫn còn đang được xác định.

Cách lấy bệnh phẩm.

XN được thực hiện trên huyết thanh. Không nhất thiết yêu cầu BN phải nhịn ăn trước khi lấy máu làm XN.

Giá trị bình thường

-Giá trị bình thường có thể thay đổi tùy theo phòng xét nghiệm. Kết quả được trả lời bằng % nồng độ hemoglobin bị glycosyl hóa so với nồng độ hemoglobin toàn phần:

• HbAn toàn phần bị glycosyl hóa: 6 – 10%.
•  HbAa bị glycosyl hóa: 0,3 – 0,5%.
•  HbA1, bị glycosyl hóa: 0,5 – 0,9%.

-HbA1c bị glycosyl hóa (Theo khuyến cáo của ADA 2010):

•  Người lớn không bị ĐTĐ: <5,6% (2,2 – 5%).
• Tăng nguy cơ bị ĐTĐ: 3,7-6,4%.
• Người lớn bị ĐTĐ: >6,5%.

Tăng nồng độ hemoglobin bị glycosyl hóa

Các nguyên nhân chính thường gặp là:

– Hb bào thai (Fetal Hb) trên mức bình thường hoặc 0,5% (tình trạng có HDF kéo dài ở trẻ đồng hợp tử và dị hợp tử). Nghiện rượu.

-Tăng nồng độ glucose máu.

-Ngộ độc chì và opi.

-Bệnh ĐTĐ mới được chẩn đoán.

-Bệnh ĐTĐ được kiểm soát kém.

-Suy thận mạn được lọc máu hay không không được lọc máu,

-Thiếu máu thiếu sắt.