Phác đồ chẩn đoán và điều trị sán lá gan nhỏ

Thư viện Medipharm

1. Đại cương

1.1. Định nghĩa

Sán lá gan nhỏ là bệnh ký sinh trùng do hai loài sán lá gan chính gây ra: Opisthorchis viverrini và Clonorchis sinensis. Các loài sán này ký sinh ở đường mật trong gan, gây tổn thương gan và đường mật mạn tính.

1.2. Dịch tễ học

• Tỷ lệ mắc:
  • Toàn cầu: Ước tính khoảng 35 triệu người nhiễm, trong đó 15 triệu nhiễm C. sinensis và 20 triệu nhiễm O. viverrini
  • Việt Nam: Tỷ lệ nhiễm dao động 0.2-26% tùy theo vùng địa lý
• Phân bố:
  • C. sinensis: phổ biến ở Trung Quốc, Hàn Quốc, Việt Nam (miền Bắc)
  • O. viverrini: phổ biến ở Thái Lan, Lào, Campuchia, Việt Nam (miền Trung)
• Yếu tố nguy cơ:
  • Thói quen ăn cá nước ngọt sống hoặc chưa nấu chín
  • Điều kiện vệ sinh môi trường kém
  • Nuôi cá bằng phân người
  • Nam giới có tỷ lệ mắc cao hơn do thói quen ăn gỏi cá

1.3. Đặc điểm vi sinh vật học

Sán lá gan nhỏ thuộc ngành Platyhelminthes, lớp Trematoda, họ Opisthorchiidae. Hai loài chính gây bệnh cho người có đặc điểm sau:

Opisthorchis viverrini:

• Kích thước: 5.4-10.2 mm × 0.8-1.9 mm
• Hình dạng: Lá mỏng, trong suốt
• Cấu tạo:
  • Giác miệng và giác bụng phát triển
  • Hai tinh hoàn nằm ở cuối cơ thể
  • Tử cung xoắn nằm giữa cơ thể
• Trứng:
  • Kích thước: 27-30 × 15-17 μm
  • Hình bầu dục, vỏ mỏng
  • Có nắp và núm nhỏ đối diện

Clonorchis sinensis:

• Kích thước: 8-15 mm × 1.5-4 mm
• Hình dạng: Lá mỏng, hơi trong suốt
• Cấu tạo:
  • Giác miệng và giác bụng rõ
  • Hai tinh hoàn phân thùy ở cuối cơ thể
  • Tử cung xoắn phức tạp
• Trứng:
  • Kích thước: 28-35 × 12-19 μm
  • Hình bầu dục, màu vàng nâu
  • Có nắp và gai nhỏ đối diện

1.4. Sinh lý bệnh

Minh họa vòng đời của sán lá gan nhỏ

Vòng đời sán lá gan nhỏ trải qua ba vật chủ:

1. Vật chủ cuối cùng (người và động vật ăn thịt)
2. Ốc nước ngọt (vật chủ trung gian thứ nhất)
3. Cá nước ngọt (vật chủ trung gian thứ hai)

Khi người ăn cá nhiễm ấu trùng metacercaria, ấu trùng sẽ: