Bệnh lý Thần kinh Đái tháo đường. CHƯƠNG 1. PHÂN LOẠI, YẾU TỐ NGUY CƠ VÀ BIỂU HIỆN LÂM SÀNG CỦA BỆNH LÝ THẦN KINH ĐÁI THÁO ĐƯỜNG

Bệnh lý Thần kinh Đái tháo đường (Diabetic Neuropathy) – Ấn bản 2022
Chủ biên: Mitra Tavakoli – Nhà xuất bản: Elsevier
Biên dịch và Chú giải: THS.BS. LÊ ĐÌNH SÁNG
Xuất bản trực tuyến duy nhất trên các website của Thư viện Medipharm: yhoclamsang.net – sachyhoc.com

CHƯƠNG 1. PHÂN LOẠI, YẾU TỐ NGUY CƠ VÀ BIỂU HIỆN LÂM SÀNG CỦA BỆNH LÝ THẦN KINH ĐÁI THÁO ĐƯỜNG
Classification, risk factors, and clinical presentation diabetic neuropathy
Diabetic Neuropathy, Chapter 1, 1-9

Dilek Gogas Yavuz

Khoa Nội tiết và Chuyển hóa, Trường Y khoa Đại học Marmara, Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ

Giới Thiệu

Đái tháo đường (Diabetes Mellitus) là một rối loạn chuyển hóa (Metabolic Disorder) nghiêm trọng. Gần nửa tỷ người đang sống chung với căn bệnh này trên toàn thế giới. Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế (International Diabetes Federation) ước tính trong năm 2019, hơn bốn triệu người trong độ tuổi 20–79 đã tử vong do các nguyên nhân liên quan đến đái tháo đường. Tác động toàn cầu của bệnh đang gia tăng đáng kể; số lượng bệnh nhân dự kiến sẽ tăng lên 578 triệu (10,2%) vào năm 2030 và 700 triệu (10,9%) vào năm 2045.

Đái tháo đường típ 2 (Type 2 Diabetes) là thể bệnh phổ biến nhất, chiếm khoảng 90% tổng số ca bệnh trên toàn cầu. Tỷ lệ hiện mắc (Prevalence) của đái tháo đường típ 2 đang gia tăng trên tất cả các châu lục, gắn liền với tình trạng già hóa dân số (Population Aging), tốc độ đô thị hóa và sự phát triển kinh tế. Mặc dù có sự biến động đáng kể giữa các khu vực, tỷ lệ mắc mới (Incidence) của đái tháo đường típ 1 (Type 1 Diabetes) cũng đang gia tăng trên toàn thế giới.

Các biến chứng mạch máu nhỏ (Microvascular Complications) và mạch máu lớn (Macrovascular Complications) mạn tính có thể đã hiện diện ngay tại thời điểm chẩn đoán ở bệnh nhân đái tháo đường típ 2, và có thể được phát hiện sớm nhất là 5 năm sau khi khởi phát đái tháo đường típ 1.

Bệnh suất (Morbidity) và tử suất (Mortality) liên quan đến đái tháo đường chủ yếu là hậu quả của các biến chứng mạch máu mạn tính. Các biến chứng như bệnh võng mạc (Retinopathy), bệnh thận (Nephropathy) và các bệnh lý tim mạch (Cardiovascular Diseases) dẫn đến suy giảm chất lượng cuộc sống (Quality of Life), gia tăng nhu cầu chăm sóc y tế, gây tàn phế và làm giảm tuổi thọ (Life Expectancy) ở người bệnh.

Tỷ lệ hiện mắc tổng thể của bất kỳ thể bệnh lý thần kinh đái tháo đường (Diabetic Neuropathy) nào được ước tính khoảng 35% ở bệnh nhân đái tháo đường. Bệnh thận mạn tính (Chronic Kidney Disease) dẫn đến bệnh thận đái tháo đường (Diabetic Nephropathy) và các tình trạng liên quan khác được báo cáo chiếm từ 25%–36% số người mắc bệnh. Các biến chứng bàn chân đái tháo đường (Diabetic Foot Complications) thường liên quan mật thiết đến các rối loạn thần kinh (Neurological Disorders) và bệnh lý mạch máu ngoại biên (Peripheral Vascular Disease) ở chi dưới.

Tỷ lệ hiện mắc toàn cầu của các biến chứng bàn chân dao động từ 3% đến 13%, với mức trung bình là 6,4%. Nguy cơ cắt cụt chi dưới (Lower Limb Amputation) ở người đái tháo đường cao gấp 10 đến 20 lần so với người không mắc bệnh.

Hiện vẫn còn những hạn chế trong sự hiểu biết về quản lý và điều trị biến chứng bàn chân đái tháo đường trong cộng đồng y khoa. Chưa đến một phần ba các bác sĩ nhận biết được các dấu hiệu của bệnh lý thần kinh ngoại biên đái tháo đường (Diabetic Peripheral Neuropathy).

Việc nâng cao nhận thức về biến chứng bàn chân, đánh giá nguy cơ và chăm sóc bàn chân bởi một đội ngũ đa chuyên khoa (Multidisciplinary Team) có thể giúp giảm tới 85% các biến chứng bàn chân và tỷ lệ cắt cụt chi.

Bệnh Lý Thần Kinh Đái Tháo Đường

Đái tháo đường là nguyên nhân hàng đầu gây ra bệnh lý thần kinh ở các nước phương Tây. Đây là biến chứng phổ biến nhất trong số các biến chứng dài hạn, ảnh hưởng đến 50% số bệnh nhân.

Các nghiên cứu dịch tễ học chỉ ra rằng tỷ lệ bệnh lý thần kinh ở bệnh nhân đái tháo đường trong cộng đồng là khoảng 20%. Một nghiên cứu trước đây báo cáo tỷ lệ mắc mới bệnh lý thần kinh lên tới 50% ở những bệnh nhân có thời gian mắc bệnh trên 25 năm.

Bệnh lý thần kinh đái tháo đường gây ra gánh nặng bệnh tật và tử vong đáng kể. Vấn đề nghiêm trọng nhất là nó liên quan đến 50%–75% các trường hợp cắt cụt chi không do chấn thương (Nontraumatic Amputations). Do đó, việc phát hiện sớm các triệu chứng (Symptoms) hoặc dấu hiệu (Signs) và xác định các yếu tố nguy cơ (Risk Factors) là vô cùng thiết yếu để triển khai can thiệp kịp thời nhằm ngăn ngừa tổn thương thần kinh tiến triển.

Trong thực hành lâm sàng, việc phát hiện bệnh lý gặp nhiều thách thức do thiếu sự đồng thuận rõ ràng về các tiêu chí đánh giá lâm sàng tối ưu để chẩn đoán xác định.

Phân Loại

Tăng đường huyết mạn tính (Chronic Hyperglycemia) có thể ảnh hưởng đến bất kỳ phần nào của hệ thần kinh. Các nơ-ron cảm giác (Sensory Neurons), tự chủ (Autonomic Neurons) và vận động (Motor Neurons) của hệ thần kinh ngoại biên đều dễ bị tổn thương bởi các tác động bất lợi của tình trạng tăng đường huyết.