CÁC NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA Y HỌC GIẤC NGỦ, ẤN BẢN THỨ 2 (2026)
(Fundamentals of Sleep Medicine, 2nd Edition)
Tác giả: Richard B. Berry, Mary H. Wagner và Scott M. Ryals.
Dịch & chú giải: THS.BS. LÊ ĐÌNH SÁNG. Xuất bản trực tuyến bởi THƯ VIỆN Y HỌC MEDIPHARM vì mục đích lan toả tri thức, hoàn toàn phi lợi nhuận. NGHIÊM CẤM thương mại hoá bản dịch này dưới bất kỳ hình thức nào.

Chương 3: Phân giai đoạn giấc ngủ ở người lớn 

Staging sleep in adults 
Richard B. Berry, MD, FAASM; Mary H. Wagner, MD, FAASM; Scott M. Ryals, MD, FAASM

Fundamentals of Sleep Medicine, Chapter 3, 33-51

GIỚI THIỆU

Viện Hàn lâm Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ (American Academy of Sleep Medicine – AASM) đã xuất bản Sổ tay Đánh giá Giấc ngủ và Các sự kiện liên quan: Quy tắc, Thuật ngữ và Thông số kỹ thuật vào năm 2007 (sau đây gọi tắt là Sổ tay chấm điểm AASM). Cuốn sổ tay này đã thay đổi các quy tắc phân giai đoạn giấc ngủ và đưa ra những khuyến nghị về các phương pháp được sử dụng để theo dõi giấc ngủ. Trước đây, giấc ngủ được phân giai đoạn theo cuốn sổ tay do Rechtschaffen và Kales (R&K) biên soạn. Giấc ngủ không có chuyển động mắt nhanh (Non-rapid eye movement – NREM) hiện nay bao gồm các giai đoạn N1, N2 và N3 thay vì các giai đoạn 1, 2, 3 và 4 như trong hệ thống R&K. Sổ tay đánh giá AASM đã gộp giai đoạn 3 và 4 của R&K thành giai đoạn N3. Hiện tại, các chuyên gia sử dụng các chuyển đạo (derivations) vùng trán, vùng trung tâm và vùng chẩm để phân giai đoạn giấc ngủ (xem Chương 1). Trong khi đó, sổ tay R&K chỉ sử dụng các chuyển đạo vùng trung tâm.

Sổ tay đánh giá AASM cũng bao gồm các quy tắc để đánh giá vi thức (arousals). Hội đồng chuyên môn định kỳ cập nhật sổ tay này nhằm làm rõ và chỉnh sửa các quy tắc dựa trên những câu hỏi từ cộng đồng y học giấc ngủ, các bằng chứng công bố gần đây hoặc những tiến bộ về công nghệ. Người đọc nên tham khảo phiên bản cập nhật mới nhất. Chương 1 đã thảo luận chi tiết về các định nghĩa liên quan đến các mẫu hình điện não đồ (Electroencephalography – EEG) và điện nhãn đồ ghi nhận chuyển động mắt (Electrooculography – EOG) dùng để phân giai đoạn giấc ngủ.

TỔNG QUAN VỀ PHÂN GIAI ĐOẠN GIẤC NGỦ Ở NGƯỜI LỚN

Khi phân giai đoạn giấc ngủ, điều quan trọng cần nhớ là giấc ngủ diễn ra theo các chu kỳ, bắt đầu bằng giấc ngủ NREM và theo sau là giấc ngủ có chuyển động mắt nhanh (Rapid eye movement – REM) (Hình 3-1). Thông thường, có từ ba đến sáu chu kỳ NREM/REM mỗi đêm. Ở người lớn, chu kỳ đầu tiên kéo dài khoảng 70 đến 100 phút và các chu kỳ sau kéo dài khoảng 90 đến 120 phút. Nhìn chung, thời lượng trung bình của mỗi chu kỳ giấc ngủ là khoảng 90 phút.

Cửa sổ ghi (epoch) đầu tiên của giấc ngủ ở người lớn thường là giai đoạn N1. Khoảng thời gian ngắn ban đầu của giai đoạn N1 thường được nối tiếp bởi một khoảng thời gian dài hơn của giai đoạn N2, sau đó là giai đoạn N3, và cuối cùng là đợt giấc ngủ REM đầu tiên (thường diễn ra rất ngắn). Khi đêm càng về khuya, các đợt N3 xuất hiện ít đi, trong khi thời lượng của các đợt giai đoạn R lại tăng lên. Những đợt thức giấc ngắn có thể xen kẽ trong đêm.

Hình 3-1: Biểu đồ giấc ngủ (Hypnogram) cho thấy sự tiến triển của các giai đoạn giấc ngủ qua một đêm. Xin lưu ý rằng thời lượng của các đợt giai đoạn N3 (A, B, C) giảm dần trong đêm, và thời lượng của các đợt giai đoạn R tăng lên. Các khoảng thời gian của giai đoạn W theo sau ngắn gọn bởi giai đoạn N1 cũng xuất hiện trong đêm.

Biểu đồ giấc ngủ (hypnogram) thể hiện trong Hình 3-1 là một dạng biểu diễn đồ thị của giấc ngủ, trong đó các giai đoạn giấc ngủ khác nhau được biểu diễn ở các mức độ khác nhau trên trục Y và thời gian nằm trên trục X. Hãy chú ý rằng các đợt giai đoạn N3 giảm dần độ dài khi đêm càng về khuya, trong khi độ dài của các đợt giai đoạn R lại tăng lên. Kiểu mẫu giấc ngủ này được gọi là “cấu trúc giấc ngủ” (sleep architecture), nó thay đổi tùy thuộc vào độ tuổi, việc sử dụng thuốc cũng như tình trạng bệnh lý, và sẽ được thảo luận chi tiết trong các Chương 6, 7 và 9.