CÁC NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA Y HỌC GIẤC NGỦ, ẤN BẢN THỨ 2. LỜI GIỚI THIỆU

CÁC NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA Y HỌC GIẤC NGỦ, ẤN BẢN THỨ 2
(Fundamentals of Sleep Medicine, 2nd Edition)
Tác giả: Richard B. Berry, Mary H. Wagner và Scott M. Ryals.
Dịch & chú giải: THS.BS. LÊ ĐÌNH SÁNG. Xuất bản trực tuyến bởi THƯ VIỆN Y HỌC MEDIPHARM vì mục đích lan toả tri thức, hoàn toàn phi lợi nhuận. NGHIÊM CẤM thương mại hoá bản dịch này dưới bất kỳ hình thức nào.

Cuốn sách đạt giải thưởng với văn phong dễ tiếp cận này sẽ giúp bạn nắm vững những kiến thức nền tảng của y học giấc ngủ! Các nguyên lý cơ bản của Y học Giấc ngủ, Ấn bản thứ 2, do Bác sĩ Richard B. Berry, Bác sĩ Mary H. Wagner và Bác sĩ Scott M. Ryals biên soạn, là tài liệu tham khảo lý tưởng dành cho các nghiên cứu sinh, học viên, kỹ thuật viên và các bác sĩ lâm sàng chuyên ngành y học giấc ngủ. Cuốn sách mang đến một giải pháp thay thế tinh gọn và tập trung vào lâm sàng so với các tài liệu tham khảo đồ sộ khác. Bắt đầu từ những kiến thức cốt lõi, cuốn sách dần đi sâu vào những thông tin thiết thực cho thực hành lâm sàng hàng ngày — tất cả đều được trình bày một cách rõ ràng, trực tiếp nhằm giúp độc giả tra cứu nhanh chóng và dễ dàng.

Các Điểm Nổi Bật:

• Tích hợp video minh họa các chứng rối loạn giấc ngủ thường gặp.
• Bao gồm hơn 350 câu hỏi trắc nghiệm cập nhật kèm đáp án, hỗ trợ tự lượng giá và ôn thi chứng chỉ.
• Mới! Cung cấp các “Điểm mấu chốt” (Key Points) ngắn gọn ở cuối mỗi chương, mở rộng nội dung từ cuốn Sleep Medicine Pearls nổi tiếng của Bác sĩ Berry và Bác sĩ Wagner, nhằm nâng cao mức độ hiểu biết của độc giả.
• Cập nhật các tài liệu tham khảo theo hướng dẫn chấm điểm (scoring guidelines) và tiêu chuẩn chẩn đoán các rối loạn giấc ngủ của Viện Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ (AASM).
• Minh họa phong phú bằng các sơ đồ, biểu đồ và kết quả đo đa ký giấc ngủ (polysomnograms) để làm rõ những khái niệm phức tạp.
• Kèm theo phiên bản sách điện tử (eBook) khi mua sách in. Phiên bản này cho phép truy cập toàn bộ văn bản, hình ảnh, tài liệu tham khảo, đồng thời hỗ trợ tìm kiếm, tùy chỉnh nội dung, ghi chú, đánh dấu và tính năng đọc văn bản thành tiếng.

Thông tin tác giả:

• Bác sĩ Richard B. Berry: Giáo sư Y khoa, Đại học Florida tại Gainesville; Viện sĩ Viện Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ (AASM).
• Bác sĩ Mary H. Wagner: Giám đốc Chương trình Giấc ngủ Nhi khoa, Trung tâm Rối loạn Giấc ngủ thuộc Hệ thống Y tế Đại học Florida (University of Florida Health); Giáo sư Nhi khoa, Phân khoa Hô hấp Nhi, Đại học Florida, Gainesville, Hoa Kỳ.
• Bác sĩ Scott M. Ryals: Bác sĩ chuyên khoa Giấc ngủ tại Atrium Health ở Charlotte, NC và Viện sĩ Viện Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ (AASM).

LỜI TỰA

Mục tiêu của cuốn sách này là cung cấp cho độc giả khối kiến thức nền tảng về y học giấc ngủ và đo đa ký giấc ngủ thông qua một định dạng súc tích, kết hợp nhiều hình ảnh và bảng biểu tóm tắt các điểm thiết yếu. Kể từ khi ấn bản đầu tiên ra mắt vào năm 2012, khối lượng thông tin về sinh lý và các rối loạn giấc ngủ đã gia tăng bùng nổ. Bản sửa đổi của Bảng Phân loại Quốc tế về Rối loạn Giấc ngủ lần thứ 3 (ICSD-3-TR) và Phiên bản 3.0 của Sổ tay Hướng dẫn Chấm điểm thuộc Viện Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ (AASM) đã được ban hành. Bên cạnh đó, nhiều hướng dẫn thực hành lâm sàng cũng đã được công bố và cập nhật. Lĩnh vực y học giấc ngủ đang phát triển với tốc độ nhanh chóng đến mức bất kỳ tài liệu nào cũng có nguy cơ “lỗi thời” ngay từ trước khi xuất bản. Do đó, việc biên soạn ấn bản thứ hai thực sự là một thách thức lớn đối với chúng tôi.

Tuy nhiên, nguồn động lực thôi thúc chúng tôi hoàn thành ấn bản này chính là những phản hồi tích cực từ đông đảo độc giả, khẳng định giá trị to lớn của ấn bản đầu tiên đối với công tác thực hành y học giấc ngủ hàng ngày. Chúng tôi đã nỗ lực làm rõ các khía cạnh về công nghệ theo dõi và cách diễn giải kết quả đo đa ký giấc ngủ – những rào cản mà người mới tiếp cận chuyên ngành này thường gặp phải.

Không một cuốn sách đơn lẻ nào có thể bao quát toàn bộ các khía cạnh của sinh lý và y học giấc ngủ. Do đó, chúng tôi ưu tiên chắt lọc những thông tin mang lại giá trị thực tiễn cao nhất trên lâm sàng. Mục tiêu của ấn phẩm này không phải là trở thành một cuốn bách khoa toàn thư về sinh lý và các rối loạn giấc ngủ; những tài liệu xuất sắc và đồ sộ khác đã đáp ứng tốt nhu cầu đó. Khoa học về y học giấc ngủ vô cùng phức tạp, và tại nhiều lĩnh vực chuyên sâu, tồn tại vô số mô hình (đôi khi mâu thuẫn nhau) để giải thích các quá trình sinh lý cơ bản. Cuốn sách này cố gắng tóm tắt các vấn đề sinh lý học liên quan theo cách thiết thực nhất cho bác sĩ lâm sàng thực hành. Để đạt được điều đó, việc đơn giản hóa ở một mức độ nhất định là không thể tránh khỏi. Độc giả nên bổ sung kiến thức bằng cách tham khảo các bản cập nhật mới nhất trong y văn.

Tóm lại, bất chấp những thách thức trong quá trình biên soạn, chúng tôi hy vọng ấn bản thứ hai này sẽ là tài liệu nhập môn hữu ích cho những ai mới bước chân vào lĩnh vực y học giấc ngủ, đồng thời là một nguồn tham khảo đáng tin cậy cho các bác sĩ đang trực tiếp chăm sóc và điều trị bệnh nhân mắc rối loạn giấc ngủ.

CÔNG TRẠNG (LỜI CẢM ƠN)

Chúng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với sự hỗ trợ và khích lệ từ tập thể các bác sĩ chuyên khoa giấc ngủ tại Đại học Florida, bao gồm Bác sĩ Stephan Eisenschenk, Bác sĩ Michael Jaffee, Bác sĩ Emily Beck, Bác sĩ Susheela Hadigal, và Bác sĩ Semiramis Carbajal Mamani; cũng như các đồng nghiệp đang trực tiếp thực hành lâm sàng: Bác sĩ Michael Johnson, Bác sĩ Holly Skinner, và Bác sĩ Craig Foster. Được làm việc cùng một đội ngũ tận tâm và tài năng như vậy là một niềm vinh hạnh to lớn.

Chúng tôi cũng vô cùng trân trọng sự kiên nhẫn và giúp đỡ nhiệt tình từ ban biên tập của nhà xuất bản Elsevier. Bà Melanie Tucker, Chuyên viên Chiến lược Nội dung Cấp cao, đã đóng vai trò nòng cốt trong việc hình thành ý tưởng và cung cấp những hỗ trợ thiết yếu trong giai đoạn lập kế hoạch. Bà Mary Hegeler, Chuyên viên Chiến lược Nội dung, đã không ngừng động viên chúng tôi trong những khâu hoàn thiện cuối cùng. Bà Priyadarshini Pandey, Chuyên viên Phát triển Nội dung Cấp cao, đã góp công lớn trong việc tổng hợp các chương và hệ thống hình ảnh. Cuối cùng, xin gửi lời cảm ơn đến bà Gayathri S, Quản lý Dự án, vì sự kiên nhẫn và tận tụy trong suốt quá trình sản xuất cuốn sách.

LỜI TỰA CỦA NGƯỜI DỊCH

Quý thầy cô, quý đồng nghiệp cùng quý độc giả,

Y học giấc ngủ là một chuyên ngành đang phát triển mạnh mẽ và ngày càng khẳng định vai trò thiết yếu trong công tác chăm sóc sức khỏe toàn diện. Tuy nhiên, tại Việt Nam, các tài liệu y văn chuyên sâu, cập nhật bằng tiếng Việt và mang tính ứng dụng cao vẫn còn khá khiêm tốn. Sự thiếu hụt này vô hình trung tạo ra rào cản nhất định cho các y bác sĩ và học viên trong quá trình tiếp cận những kiến thức cốt lõi của y học thế giới.

Trong thực hành lâm sàng hằng ngày với vai trò là một bác sĩ Nội khoa và Nội tiết, tôi thường xuyên đối mặt với những thách thức trong điều trị, điển hình như tình trạng đường huyết khó kiểm soát, tăng huyết áp kháng trị hay hội chứng chuyển hóa dai dẳng. Qua quá trình thăm khám và đào sâu tìm hiểu, tôi nhận ra một “mắt xích” quan trọng thường bị bỏ sót phía sau những bệnh lý này: đó chính là các rối loạn giấc ngủ tiềm ẩn, chẳng hạn như hội chứng ngưng thở khi ngủ (OSA) hay chứng mất ngủ mạn tính. Khi những rối loạn này được phát hiện và bệnh nhân được can thiệp kịp thời, tình trạng nội khoa nền thường được cải thiện một cách ngoạn mục. Những trải nghiệm thực tế đó đã giúp tôi thấm thía sâu sắc rằng: Y học giấc ngủ không hề đơn lẻ hay xa vời, mà gắn liền mật thiết và mang tính quyết định đến hiệu quả điều trị tổng quát.

Chính sự thôi thúc từ thực tế lâm sàng ấy đã trở thành động lực để tôi quyết định bắt tay vào chuyển ngữ cuốn sách Các Nguyên lý Cơ bản của Y học Giấc ngủ, Ấn bản thứ 2 (Fundamentals of Sleep Medicine, 2nd Edition). Nhóm tác giả đã rất thành công khi mang đến một tài liệu cực kỳ thực tiễn, cô đọng nhưng vẫn bao quát đầy đủ những nền tảng cần thiết cho công tác chẩn đoán và điều trị.

Bản dịch này được thực hiện hoàn toàn vì mục đích phi lợi nhuận. Tâm nguyện duy nhất của tôi là góp một phần sức lực nhỏ bé vào việc gỡ bỏ rào cản ngôn ngữ, nhằm lan tỏa những tri thức y khoa tiên tiến đến cộng đồng y bác sĩ nước nhà. Tôi hy vọng cuốn sách sẽ trở thành một công cụ thiết thực, đồng hành cùng quý vị trong công tác học tập, nghiên cứu và trực tiếp chăm sóc bệnh nhân hằng ngày.

Mặc dù đã cố gắng hết sức để trau chuốt từng câu chữ và bám sát hệ thống thuật ngữ chuyên ngành, song với sự phức tạp của y học cũng như những hạn chế cá nhân về mặt trình độ, bản dịch chắc chắn khó tránh khỏi những thiếu sót. Với tinh thần cầu thị và tâm niệm tri thức là một dòng chảy không ngừng hoàn thiện, tôi rất mong nhận được sự lượng thứ, những ý kiến đóng góp và phê bình thẳng thắn từ quý thầy cô, các chuyên gia cùng quý đồng nghiệp để bản dịch ngày một chỉn chu hơn.

Xin trân trọng cảm ơn!

Nghệ An – Tháng 07 năm 2026
Bác sĩ Lê Đình Sáng

MỤC LỤC

1. Các Giai đoạn Giấc ngủ và Theo dõi Giấc ngủ Cơ bản
2. Công nghệ và Phương pháp Theo dõi Giấc ngủ (Bộ khuếch đại Vi sai, Đo Đa ký Giấc ngủ Kỹ thuật số và Hiệu chuẩn Sinh học)
3. Chấm điểm Giấc ngủ ở Người trưởng thành
4. Nhiễu tín hiệu (Artifacts) và Các Biến thể Giấc ngủ Thông thường
5. Chấm điểm Giấc ngủ ở Trẻ nhũ nhi và Trẻ em
6. Cấu trúc Giấc ngủ Bình thường ở Người trưởng thành
7. Giấc ngủ Bình thường ở Trẻ em và Trẻ nhũ nhi
8. Sinh học Thần kinh của Giấc ngủ và Sự Thức tỉnh
9. Tình trạng Thiếu ngủ và Tác động của Các Rối loạn Giấc ngủ cùng Các loại Thuốc lên Giấc ngủ
10. Theo dõi Hô hấp – Công nghệ và Kỹ thuật
11. Các Sự kiện Hô hấp ở Người trưởng thành – Định nghĩa và Quy tắc Chấm điểm
12. Các Sự kiện Hô hấp ở Trẻ em – Định nghĩa và Quy tắc Chấm điểm
13. Giấc ngủ và Sinh lý Hô hấp
14. Theo dõi Tim mạch Trong quá trình Đo Đa ký Giấc ngủ
15. Theo dõi Cử động Chi và Các Cử động khác Trong lúc Ngủ
16. Đo Đa ký Giấc ngủ, Kiểm tra Ngưng thở khi ngủ Tại nhà và Đo Chuyển động ký (Actigraphy)
17. Các Thang đo Chủ quan và Khách quan về Mức độ Buồn ngủ
18. Hội chứng Ngưng thở khi ngủ do Tắc nghẽn ở Người trưởng thành – Chẩn đoán, Dịch tễ học, Các Biến thể
19. Sinh lý bệnh của Hội chứng Ngưng thở khi ngủ do Tắc nghẽn
20. Hậu quả Lâm sàng của Ngưng thở khi ngủ do Tắc nghẽn và Lợi ích của Việc Điều trị
21. Tổng quan Điều trị Ngưng thở khi ngủ do Tắc nghẽn và Hội chứng Giảm thông khí do Béo phì
22. Điều trị Nội khoa Ngưng thở khi ngủ do Tắc nghẽn (Bao gồm Sử dụng Thuốc Điều trị Tình trạng Buồn ngủ Tồn dư)
23. Điều trị bằng Áp lực Đường thở Dương (PAP)
24. Các Chế độ PAP Nâng cao, Chỉnh liều Thở máy Không Xâm nhập (NIV) và Kích thích Thần kinh Hoành
25. Dụng cụ Trong miệng (Oral Appliance) trong Điều trị Ngưng thở khi ngủ do Tắc nghẽn
26. Điều trị Phẫu thuật đối với Ngưng thở khi ngủ do Tắc nghẽn
27. Ngưng thở khi ngủ do Tắc nghẽn ở Trẻ em – Chẩn đoán và Điều trị
28. Giấc ngủ và Bệnh lý Tim mạch
29. Giấc ngủ và Bệnh lý Phổi
30. Ngưng thở khi ngủ Trung ương và Các Rối loạn Giảm thông khí Liên quan đến Giấc ngủ
31. Hội chứng Chân Không yên (Bệnh Willis-Ekbom), Cử động Chi Có chu kỳ Trong lúc Ngủ và Rối loạn Cử động Chi Có chu kỳ
32. Các Rối loạn Ngủ nhiều Trung ương (Central Disorders of Hypersomnolence)
33. Mất ngủ – Chẩn đoán và Điều trị
34. Các Rối loạn Nhịp Thức – Ngủ Sinh học (Circadian Rhythm Sleep-Wake Disorders)
35. Điện não đồ Lâm sàng và Bệnh Động kinh Về đêm
36. Rối loạn Giấc ngủ Cận miên (Parasomnias)
37. Tâm thần học và Giấc ngủ
38. Giấc ngủ và Sinh lý Ngoài Hô hấp
39. Giấc ngủ ở Bệnh nhân Nội khoa và Phụ nữ Có thai
40. Giấc ngủ và Các Bệnh lý Thần kinh

Chỉ mục (Index) Chỉ có trực tuyến – Bảng chú giải thuật ngữ (Online only-Glossary)