WHO nhấn mạnh sàng lọc phải được thiết kế, theo dõi và đánh giá như một chương trình liên tục: xác định dân số đích, mời tham gia, bảo đảm chất lượng xét nghiệm, xác nhận chẩn đoán, điều trị, đăng ký kết cục và theo dõi tác hại.
MỘT PHÚT DỪNG LẠI
Một kiến thức có thể bắt đầu từ trang sách, nhưng khi nó giúp một người bệnh bớt đau, bớt sợ hoặc sống tốt hơn, kiến thức ấy thường ở lại rất lâu.
THƯ VIỆN CẢM HỨNG Y KHOA
Khơi nguồn cảm hứng từ những câu chuyện làm nên Y học.
Từ một trang bản thảo cũ, một trực giác bên giường bệnh đến những phát minh thay đổi thế giới — mỗi câu chuyện là một cách khác để nhìn thấy vẻ đẹp của Y học.
2.342Tổng nội dung
245Gương mặt
178Ngày để nhớ
64Phát minh
59Nobel Y sinh
90Câu chuyện của từ
156Danh ngôn
BẠN CÓ BIẾT?
Thiên lệch thời gian lưu – sàng lọc có xu hướng bắt được bệnh tiến triển chậm hơn
Các bệnh tiến triển chậm tồn tại lâu hơn trong giai đoạn tiền triệu chứng nên có nhiều cơ hội bị sàng lọc bắt gặp hơn bệnh tiến triển nhanh. Vì vậy nhóm ung thư được phát hiện qua sàng lọc có thể trông “hiền” hơn một phần do cách chúng được chọn, không chỉ do điều trị tốt hơn.
Slowly progressing disease spends more time in the detectable presymptomatic phase and is therefore more likely to be found by screening than aggressive disease. Screen-detected cancers may look biologically more favorable partly because of this selection effect.
Nguồn: NCI — Cancer Screening Overview ↗
NỘI DUNG LIÊN QUANTiếp tục khám phá
Chẩn đoán quá mức xảy ra khi sàng lọc tìm được bệnh thật nhưng bệnh đó sẽ không bao giờ gây triệu chứng hay tử vong trong đời người bệnh.
Nghiên cứu Gánh nặng Bệnh tật Toàn cầu phát triển các thước đo tổng hợp để mô tả cả tử vong sớm lẫn thời gian sống với khuyết tật.
Mỗi cánh cửa, một vẻ đẹp của Y học
Gương mặt Y họcNhững cuộc đời, trực giác và khám phá đã để lại dấu ấn trong hành trình chữa bệnh.245 câu chuyện Ngày này trong lịch sửMỗi ngày mở một trang cũ: một ngày sinh, một cuộc chia tay hay một cột mốc đáng nhớ.178 câu chuyện Phát minh Y họcTừ một ý tưởng táo bạo đến những công cụ đã thay đổi cách con người nhìn và chữa bệnh.64 câu chuyện Nobel Y sinhNhững khám phá mở ra một cách hiểu mới về sự sống và để lại ảnh hưởng lâu dài cho Y học.59 câu chuyện Nguồn gốc của từTheo dấu những từ Hy Lạp, La-tinh và câu chuyện ẩn sau ngôn ngữ mà người thầy thuốc dùng mỗi ngày.90 câu chuyện Hỏi & Đáp Lâm sàngCâu trả lời lâm sàng dựa trên chứng cứ cho các quyết định thường gặp trong thực hành.Mở Hỏi & Đáp Lâm sàng
Đi sâu hơn mỗi ngày
WHO nhấn mạnh sàng lọc phải được thiết kế, theo dõi và đánh giá như một chương trình liên tục: xác định dân số đích, mời tham gia, bảo đảm chất lượng xét nghiệm, xác nhận chẩn đoán, điều trị, đăng ký kết cục và theo dõi tác hại.
Một chương trình sàng lọc có thể làm tăng tỷ lệ sống 5 năm đơn giản vì bệnh được chẩn đoán sớm hơn hoặc vì phát hiện thêm bệnh tiến triển chậm.
Một kết quả dương tính giả hiếm khi kết thúc ở lần xét nghiệm đầu.
Chẩn đoán quá mức xảy ra khi sàng lọc tìm được bệnh thật nhưng bệnh đó sẽ không bao giờ gây triệu chứng hay tử vong trong đời người bệnh.
Các bệnh tiến triển chậm tồn tại lâu hơn trong giai đoạn tiền triệu chứng nên có nhiều cơ hội bị sàng lọc bắt gặp hơn bệnh tiến triển nhanh.
Nếu sàng lọc phát hiện bệnh sớm hơn nhưng không thay đổi thời điểm tử vong, thời gian sống tính từ lúc chẩn đoán sẽ dài hơn dù tuổi thọ không đổi.
Giá trị tiên đoán dương không chỉ phụ thuộc độ nhạy và độ đặc hiệu mà còn phụ thuộc tỷ lệ hiện mắc hoặc nguy cơ nền.
Độ nhạy cao giúp phát hiện phần lớn người thực sự có bệnh; độ đặc hiệu cao giúp nhận diện đúng người không có bệnh.
Năm 1968, Wilson và Jungner đặt ra mười nguyên tắc kinh điển cho WHO: bệnh phải quan trọng, có giai đoạn sớm nhận diện được, xét nghiệm phù hợp, điều trị được chấp nhận, hệ thống chẩn đoán–điều trị sẵn có và việc phát hiện ca bệnh phải là quá trình liên tục.
Chưa tìm thấy câu chuyện phù hợp.
Y học tiến về phía trước bằng khoa học — và ở lại với con người bằng những câu chuyện được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.