Chẩn đoán Hình ảnh Nhập môn, Ấn bản thứ 5. CHƯƠNG 23: Nhận biết Chấn thương Hệ xương

Chẩn đoán Hình ảnh Nhập môn: Các Nguyên lý và Dấu hiệu Nhận biết, Ấn bản thứ 5
Tác giả: William Herring, MD, FACR – © 2024 Nhà xuất bản Elsevier
Ths.Bs. Lê Đình Sáng (Chủ biên Bản dịch tiếng Việt)

CHƯƠNG 23: Nhận biết Chấn thương Hệ xương
Recognizing Trauma to the Bony Skeleton
William Herring, MD, FACR
Learning Radiology, 23, 283-300

Nhận biết Gãy xương cấp tính

Việc nhận biết một ổ gãy xương dường như có một sức hấp dẫn nhất định đối với nhiều người. Đây là một chủ đề yêu thích của những người mới học chẩn đoán hình ảnh, có lẽ vì chúng rất phổ biến và có vẻ đơn giản. Trong chương này, chúng tôi sẽ hướng dẫn bạn cách nhận biết một ổ gãy xương, mô tả nó, gọi tên nó, và tránh bỏ sót nó.

Gãy xương là sự gián đoạn tính liên tục của toàn bộ hoặc một phần vỏ xương.

• Nếu vỏ xương bị gãy xuyên suốt, được gọi là gãy hoàn toàn.
• Nếu chỉ một phần của vỏ xương bị gãy, được gọi là gãy không hoàn toàn. Gãy xương không hoàn toàn có xu hướng xảy ra ở những xương có tính đàn hồi cao hơn, chẳng hạn như ở trẻ em hoặc ở người lớn mắc các bệnh làm mềm xương như bệnh Paget (xem Chương 21).
• Các ví dụ về gãy xương không hoàn toàn ở trẻ em là gãy cành tươi, chỉ liên quan đến một phần chứ không phải toàn bộ vỏ xương, và gãy torus (gãy lún vỏ xương), là tình trạng lún ép của vỏ xương (Hình 23.1).

Hình 23.1 Gãy cành tươi và Gãy lún vỏ xương (Torus). (A) Có một ổ gãy cành tươi (mũi tên liền) chỉ liên quan đến phần vỏ xương cong lồi của xương chày, nhưng không phải toàn bộ vỏ xương (mũi tên đứt nét). Xương mác bị cong vào trong, nhưng không xác định được sự gãy vỡ vỏ xương. (B) Gãy lún vỏ xương được đặc trưng bởi sự phồng lên của vỏ xương (mũi tên). F, Xương mác; T, Xương chày.

Các đặc điểm hình ảnh của gãy xương cấp tính

• Đường gãy, khi được nhìn ở hướng tối ưu, có xu hướng đen hơn (thấu quang hơn) so với các đường khác thường thấy trong xương, chẳng hạn như các kênh dinh dưỡng (Hình 23.2A).

Hình 23.2 Kênh dinh dưỡng (Nutrient Canal) so với Gãy xương. (A) Đây là một kênh dinh dưỡng (mũi tên). Lưu ý kênh dinh dưỡng có bờ xơ cứng (trắng hơn) khi nó đi qua vỏ xương. (B) Đây là một ổ gãy xương thực sự (mũi tên) ở một bệnh nhân khác. Các đường gãy đen hơn và đi qua cả vỏ xương và khoang tủy. Các bờ của một ổ gãy có xu hướng lởm chởm và không đều.

• Có thể có sự gián đoạn đột ngột của vỏ xương, đôi khi liên quan đến sự gập góc đột ngột của đường viền xương vốn trơn láng (Hình 23.2B).
• Các đường gãy có xu hướng tương đối thẳng nhưng ở những nơi chúng đổi hướng, sự thay đổi này có góc nhọn hơn so với bất kỳ đường tự nhiên nào (chẳng hạn như sụn tăng trưởng) (Hình 23.3).

Hình 23.3 Gãy xương so với Sụn tiếp hợp. Một đường gãy (mũi tên đứt nét) có xu hướng thẳng và có góc nhọn hơn bất kỳ đường tự nhiên nào, chẳng hạn như sụn tăng trưởng ở đầu gần xương cánh tay (mũi tên liền). Bởi vì phần trên của hành xương cánh tay có các đồi và thung lũng không đều, sụn tăng trưởng có một đường viền lượn sóng cho phép bạn nhìn thấy nó ở cả bờ trước và sau của chỏm xương cánh tay, dẫn đến hình ảnh có vẻ như có nhiều hơn một sụn tăng trưởng.

• Các bờ của một ổ gãy có thể lởm chởm hoặc không đều.

Các cạm bẫy trong chẩn đoán

Xương vừng, xương phụ, và các ổ gãy cũ không liền (Bảng 23.1)

• Xương vừng (Sesamoids) là những xương hình thành bình thường trong một gân khi nó đi qua một khớp. Xương bánh chè là xương vừng lớn nhất và nổi tiếng nhất (Hình 23.4A).

Hình 23.4 Các cạm bẫy trong chẩn đoán gãy xương. (A) Xương vừng (một xương hình thành trong gân khi nó đi qua một khớp, trong trường hợp này là ngón tay cái) (mũi tên); (B) xương phụ như os peroneum ở bàn chân (mũi tên); (C) các trung tâm cốt hóa mấu xương chưa hợp nhất với xương mẹ của chúng (mũi tên); và (D) các mảnh gãy cũ không liền hoặc một trung tâm cốt hóa chưa hợp nhất (mũi tên) – tất cả đôi khi có thể giống như gãy xương cấp tính.

• Xương phụ (Accessory ossicles) là các trung tâm cốt hóa đầu xương hoặc mấu xương phụ không hợp nhất với xương mẹ của chúng (Hình 23.4B).
• Mấu xương (Apophyses) là các trung tâm tăng trưởng góp phần vào hình dạng của một xương nơi có gân hoặc dây chằng bám vào. Đầu xương (Epiphyses) góp phần vào chiều dài của xương và tạo thành một phần của khớp. Các mấu xương có thể bị nhầm lẫn với gãy xương (Hình 23.4C).
• Các mảnh gãy cũ không liền đôi khi có thể giống như gãy xương cấp tính (Hình 23.4D).
• Không giống như gãy xương, hầu hết các xương nhỏ này đều có vỏ xương (tức là có một đường trắng bao quanh hoàn toàn mảnh xương) và các bờ của chúng thường trơn láng.
• Trong trường hợp xương vừng, xương phụ, và các mấu xương chưa hợp nhất, chúng thường đối xứng hai bên để một phim chụp của chi đối diện thường sẽ cho thấy cùng một xương ở cùng một vị trí. Nhiều xương trong số này cũng xuất hiện ở các vị trí giải phẫu có thể dự đoán được.
  • Xương vừng hầu như luôn có mặt ở ngón tay cái, mặt sau ngoài của đầu gối (fabella), và ngón chân cái (xem Hình 23.4A).
  • Xương phụ phổ biến nhất ở bàn chân (xem Hình 23.4B).

Bảng 23.1: Phân biệt Gãy xương, Xương phụ và Xương vừng

Nhận biết Trật khớp và Bán trật khớp

• Trong trật khớp, các xương ban đầu tạo thành hai thành phần của một khớp không còn tiếp xúc với nhau nữa. Trật khớp chỉ có thể xảy ra tại các khớp (Hình 23.5A).

Hình 23.5 Trật khớp và Bán trật khớp. (A) Trong một trật khớp, các xương ban đầu tạo thành hai thành phần của khớp gian đốt ngón gần của ngón thứ 4 không còn tiếp xúc với nhau nữa (mũi tên). (B) Trong một bán trật khớp, các xương ban đầu tạo thành hai thành phần của khớp vai chỉ tiếp xúc một phần với nhau. Chỏm xương cánh tay (H) bị bán trật xuống dưới (mũi tên) trong ổ chảo (G) do liệt mềm bên phải ở bệnh nhân này có tiền sử đột quỵ trước đó.

• Trong bán trật khớp, các xương ban đầu tạo thành hai thành phần của một khớp chỉ tiếp xúc một phần với nhau. Bán trật khớp cũng chỉ xảy ra tại các khớp (Hình 23.5B).

Mô tả Gãy xương

Có một bộ từ vựng chung được sử dụng trong việc mô tả gãy xương để tạo điều kiện cho một mô tả có thể lặp lại và để đảm bảo giao tiếp đáng tin cậy và chính xác.