Điện tâm đồ lâm sàng của Goldberger 10e. Chương 1. Điện Tâm Đồ Là Gì?

Điện tâm đồ lâm sàng của Goldberger: Cách tiếp cận đơn giản hóa, Ấn bản thứ 10.
Bản dịch và chú giải tiếng Việt bởi Ths.Bs. Lê Đình Sáng, Hiệu đính: TS.Bs. Lê Nhật Huy

CHƯƠNG 1: Các Khái Niệm Cơ Bản: Điện Tâm Đồ Là Gì?
Ary L. Goldberger MD, FACC, Zachary D. Goldberger MD, FACC, FAHA, FHRS and Alexei Shvilkin MD, PhD.
“Goldberger’s Clinical Electrocardiography – A simplified approach, tenth edition”, 1, 2-6

Các Khái Niệm Cơ Bản: Điện Tâm Đồ Là Gì?

Điện tâm đồ (ECG hoặc EKG) là một loại biểu đồ đặc biệt biểu diễn sự thay đổi trong hoạt động điện của tim từ thời điểm này sang thời điểm khác. Cụ thể, ECG cung cấp một biểu đồ thời gian-điện thế của nhịp tim.

10 giây dữ liệu ECG (chuyển đạo II) từ người trưởng thành khỏe mạnh. Lưu ý sự thay đổi trong nhịp do hô hấp.

ECG là một thành phần quan trọng trong chẩn đoán lâm sàng và quản lý bệnh nhân nội trú và ngoại trú vì nó thường cung cấp thông tin quan trọng. Do đó, trọng tâm chính của cuốn sách này là nhận biết và hiểu các dấu hiệu “đặc trưng” trên ECG trong các tình trạng đe dọa tính mạng như thiếu máu cục bộ cơ tim cấp tính và nhồi máu cơ tim, tăng huyết áp, tăng kali máu nặng hoặc hạ kali máu, hạ thân nhiệt, một số loại độc tính thuốc có thể gây ngừng tim, ép tim (tràn dịch màng ngoài tim), các rối loạn nhịp tim bất thường và nhiều tình trạng khác.

Nghiên cứu chung về ECG, bao gồm ứng dụng lâm sàng, khía cạnh công nghệ và nền tảng khoa học cơ bản, tạo thành lĩnh vực điện tâm đồ học, hoặc nói chung hơn, điện tâm học. Lĩnh vực rộng hơn của điện sinh lý tim bao gồm điện tâm đồ (ghi nhận từ bề mặt cơ thể), ghi nhận trong tim và các thiết bị điện tử cấy ghép tim (máy tạo nhịp và máy khử rung; Chương 22), liệu pháp đốt điện, cũng như các nghiên cứu cơ bản về đặc tính điện của tế bào và mô tim.

Thiết bị được sử dụng để thu nhận và hiển thị điện tâm đồ quy ước (12 chuyển đạo) được gọi là máy điện tâm đồ, hoặc không chính thức hơn, máy ECG hoặc thiết bị ECG. Nó ghi lại dòng điện tim (điện thế) bằng cách sử dụng các cảm biến, gọi là điện cực, được đặt có chọn lọc trên bề mặt cơ thể. Sinh viên và bác sĩ lâm sàng thường hiểu lầm một cách dễ hiểu về thuật ngữ cơ bản gọi bản ghi đồ thị là điện tâm đồ và thiết bị ghi là máy điện tâm đồ! Chúng tôi sẽ chỉ ra các vấn đề ngữ nghĩa ECG có thể gây nhầm lẫn khác khi chúng ta tiếp tục.

Các ECG hiện đại được sử dụng trong y học lâm sàng hàng ngày thường được ghi bằng các điện cực bạc-clorua bạc dùng một lần (dính). Đối với ghi ECG tiêu chuẩn, các điện cực được đặt ở cánh tay dưới, chân dưới và trên thành ngực (ngực trước). Trong các môi trường như khoa cấp cứu, đơn vị chăm sóc tim và đơn vị chăm sóc tích cực (CCU và ICU), và theo dõi lưu động (ví dụ: Holter và theo dõi dài hạn), chỉ một hoặc hai “dải nhịp” có thể được ghi lại, thường bằng cách sử dụng vài điện cực ngực và bụng.

Chúng ta cũng đang trong kỷ nguyên phát triển mạnh mẽ của các máy ghi ECG được tiếp thị trực tiếp đến người tiêu dùng. Những sản phẩm này bao gồm các thiết bị cầm tay ghi ECG một chuyển đạo hoặc nhiều chuyển đạo. Người dùng sau đó có thể truyền bản ghi đến máy tính xách tay hoặc máy tính để bàn cá nhân và gửi chúng điện tử đến nhân viên y tế. Các sản phẩm “đeo y tế” bổ sung bao gồm “đồng hồ thông minh” ghi và truyền ECG một chuyển đạo (thường là 30 giây). Thảo luận về công dụng và hạn chế của các thiết bị này, cũng như công nghệ cơ bản của chúng, vượt quá phạm vi của cuốn sách giới thiệu này.

KIẾN THỨC CƠ BẢN VỀ ĐIỆN SINH LÝ TIM

Trước khi mô tả các mẫu ECG cơ bản, chúng ta sẽ xem xét một vài nguyên tắc cơ bản nhưng dễ hiểu về đặc tính điện của tim.

Chức năng trung tâm của tim là co bóp nhịp nhàng và bơm máu đến phổi (tuần hoàn phổi) để oxy hóa và sau đó bơm máu giàu oxy này vào tuần hoàn chung (hệ thống). Hơn nữa, lượng máu được bơm phải được điều chỉnh chính xác để đáp ứng nhu cầu chuyển hóa liên tục thay đổi của cơ thể. Tim và các mô khác cần nhiều oxy và chất dinh dưỡng hơn khi chúng ta hoạt động so với khi chúng ta nghỉ ngơi. Một khía cạnh quan trọng của những điều chỉnh tự động này được thực hiện thông qua thay đổi nhịp tim, mà chủ yếu chịu sự kiểm soát của các nhánh phó giao cảm và giao cảm của hệ thần kinh tự chủ (không tự nguyện).

Tín hiệu cho co bóp tim là sự lan truyền của dòng điện đồng bộ qua cơ tim. Các dòng điện này được tạo ra bởi cả tế bào tạo nhịp và mô dẫn truyền chuyên biệt trong tim và bởi chính cơ tim đang làm việc. Tế bào tạo nhịp giống như đồng hồ nhỏ (về mặt kỹ thuật được gọi là bộ dao động) tự động tạo ra kích thích điện theo cách lặp đi lặp lại. Các tế bào tim khác, cả mô dẫn truyền chuyên biệt và cơ tim đang làm việc, hoạt động như cáp truyền các tín hiệu điện này.

Dẫn Truyền Điện Trong Tim

Nói một cách đơn giản nhất, tim là một máy bơm được điều khiển bằng điện. Hệ thống “dây dẫn” điện của cơ quan đáng chú ý này được minh họa trong Hình 1.1.

Hình 1.1 Thông thường, kích thích tim (tín hiệu điện) được tạo ra một cách tự động bởi các tế bào tạo nhịp trong nút xoang (SA), nằm ở tâm nhĩ phải (RA) cao. Kích thích sau đó lan truyền qua RA và tâm nhĩ trái (LA). Tiếp theo, nó đi qua nút nhĩ thất (AV) và bó His, tạo thành nút nối AV. Kích thích sau đó lan vào tâm thất trái và phải (LV và RV) theo đường nhánh bó trái và phải, là sự tiếp nối của bó His. Kích thích tim lan truyền nhanh chóng và đồng thời đến các tế bào cơ tâm thất trái và phải thông qua các sợi Purkinje. Sự hoạt hóa điện của tâm nhĩ và tâm thất, tương ứng, dẫn đến sự co bóp tuần tự của các buồng này (kết nối điện cơ). Không hiển thị là bó Bachmann, một cấu trúc cơ kết nối tâm nhĩ phải và trái, và các sợi liên nút giữa nút SA và AV.

Thông thường, tín hiệu bắt đầu nhịp tim bắt đầu trong các tế bào tạo nhịp của nút xoang hoặc nút xoang nhĩ (SA). Nút này nằm ở tâm nhĩ phải gần lỗ mở của tĩnh mạch chủ trên. Nút SA là một tập hợp nhỏ, hình bầu dục (khoảng 2 x 1 cm) các tế bào chuyên biệt có khả năng tự động tạo ra kích thích điện (tín hiệu giống tia lửa) và hoạt động như bộ tạo nhịp bình thường của tim. Từ nút xoang, kích thích này lan truyền đầu tiên qua tâm nhĩ phải và sau đó vào tâm nhĩ trái. Giao tiếp điện liên nhĩ được tạo thuận lợi bởi một dải cơ ngang gọi là bó Bachmann (không hiển thị trên hình). Sự phá vỡ của bó Bachmann do xơ hóa hoặc bệnh lý khác có thể liên quan đến tăng nguy cơ rung nhĩ (xem Chương 7 và 15).

Kích thích điện của tâm nhĩ phải và trái báo hiệu cho tâm nhĩ co bóp và bơm máu đồng thời qua van ba lá và van hai lá vào tâm thất phải và trái, tương ứng. Kích thích điện khi lan truyền qua tâm nhĩ đến mô dẫn truyền chuyên biệt trong nút nối nhĩ thất (AV).

Nút nối AV, hoạt động như một “rơle” điện kết nối tâm nhĩ và tâm thất, nằm gần phần dưới của vách liên nhĩ và kéo dài vào vách liên thất (xem Hình 1.1).

Phần trên (gần) của nút nối AV là nút AV. (Trong một số tài liệu, thuật ngữ nút AV và nút nối AV được sử dụng đồng nghĩa.)