Hỏi & Đáp Nội tiết học lâm sàng, Ấn bản thứ 8 (2026). CHƯƠNG 58. SỬ DỤNG VÀ LẠM DỤNG STEROID TĂNG ĐỒNG HÓA – NAM HÓA VÀ TIỀN CHẤT ANDROGEN

Hỏi & Đáp Nội tiết học lâm sàng, Ấn bản thứ 8 (2026). Endocrine Secrets Eighth Edition. 
Copyright © 2026 by Elsevier Inc. Chủ biên: Michael T. McDermott. DỊCH VÀ CHÚ GIẢI: BS LÊ ĐÌNH SÁNG
Cuốn sách này được dịch và xuất bản trực tuyến trên các website yhoclamsang.net & sachyhoc.com của Thư viện Medipharm vì mục đích lan toả tri thức, hoàn toàn phi lợi nhuận.

CHƯƠNG 58. SỬ DỤNG VÀ LẠM DỤNG STEROID TĂNG ĐỒNG HÓA – NAM HÓA VÀ TIỀN CHẤT ANDROGEN

Use and Abuse of Anabolic–Androgenic Steroids and Androgen Precursors
Homer J. LeMar
Endocrine Secrets, CHAPTER 58, 543-549

1. Steroid tăng đồng hóa – nam hóa là gì?

Các steroid tăng đồng hóa – nam hóa (Anabolic–Androgenic Steroids – AAS) là một nhóm các hormone steroid có nguồn gốc từ việc biến đổi hóa học testosterone. Tiền chất của testosterone là cholesterol; quá trình vận chuyển cholesterol đến ty thể để biến đổi làm giới hạn sự tổng hợp nội sinh. Sau khi tổng hợp và bài tiết, enzyme 5-alpha-reductase tiếp tục chuyển hóa testosterone thành các androgen mạnh bao gồm dihydrotestosterone (Dihydrotestosterone – DHT), và các androgen yếu bao gồm dehydroepiandrosterone (Dehydroepiandrosterone – DHEA) cùng androstenedione (Androstenedione). Enzyme aromatase (Aromatase) cũng chuyển hóa testosterone thành estradiol (Estradiol), một chất chuyển hóa hoạt tính, mặc dù không phải là một AAS. Các thuật ngữ tăng đồng hóa (Anabolic) và nam hóa (Androgenic) bắt nguồn từ khả năng thúc đẩy cân bằng nitơ dương tính và sự tích lũy khối lượng nạc của cơ thể cũng như quá trình nam hóa (Masculinization).

2. Các steroid tăng đồng hóa – nam hóa được sản xuất ở đâu?

Ở nam giới, các tế bào Leydig (Leydig Cells) của tinh hoàn sản xuất testosterone. Ở nữ giới, các tế bào vỏ (Theca Cells) của buồng trứng sản xuất testosterone. Sau đó, da, tuyến tiền liệt và cơ quan sinh dục ngoài chuyển hóa testosterone thành DHT ở ngoại vi. Vỏ thượng thận (Adrenal Cortex) chủ yếu sản xuất DHEA, một trong những androgen yếu quan trọng nhất.

3. Tóm tắt các tác dụng sinh học của các steroid tăng đồng hóa – nam hóa

Các AAS nội sinh có tác dụng đa dạng với ba đợt gia tăng sinh lý riêng biệt. Đợt gia tăng đầu tiên xảy ra trong thời kỳ bào thai từ tuần thứ 6 đến tuần thứ 8 của thai kỳ, thúc đẩy sự phát triển của cơ quan sinh dục nam. Đợt gia tăng thứ hai xảy ra trong thời kỳ sơ sinh, tham gia vào quá trình phát triển kích thước dương vật đến mức bình thường, sự di chuyển xuống bìu của tinh hoàn và sự phát triển của tinh nguyên bào (Spermatogonia). Đợt gia tăng cuối cùng hỗ trợ sự phát triển của các đặc tính sinh dục thứ phát trong độ tuổi dậy thì, bao gồm sự sinh trưởng và phát triển của tuyến tiền liệt, túi tinh, dương vật và bìu. Những thay đổi ở tuổi dậy thì về sự mọc lông và các tuyến bã nhờn tạo ra kiểu mọc lông nam giới ở cằm, vùng mu, ngực và nách, đồng thời kích phát mụn trứng cá thông qua việc tăng sản xuất bã nhờn. Dây thanh âm bắt đầu dày lên, cùng với sự phì đại của thanh quản, làm cho giọng nói trở nên trầm hơn.

Các dữ liệu cho thấy nồng độ nitơ trong nước tiểu giảm ủng hộ cho những tác động của AAS lên quá trình đồng hóa protein, làm tăng khối lượng nạc của cơ thể, đặc biệt là ở đai vai, và thay đổi sự phân bố mỡ. Những thay đổi cấu trúc tiếp theo xảy ra với sự gia tăng mật độ khoáng của xương và sự phát triển của các xương dài, cùng với sự đóng các đĩa sụn tiếp hợp (Epiphyses). Những thay đổi thần kinh bao gồm tăng ham muốn tình dục (Libido) và tình trạng cương dương tự phát. Các tác dụng khác bao gồm thúc đẩy quá trình chữa lành vết thương; kích thích gan giải phóng các yếu tố đông máu và erythropoietin (Erythropoietin) gây gia tăng thứ phát thể tích hồng cầu (Hematocrit); và ức chế quá trình tổng hợp lipoprotein tỷ trọng cao (High-Density Lipoprotein – HDL) (Bảng 58.1).

Bảng 58.1: Các Tác Dụng Sinh Lý Của Androgen