Khám phản xạ

Ðại cương

Phản xạ (PX) là sự  đáp ứng của hệ thần kinh đối với kích thích bên ngoài hoặc bên trong thông qua hệ thần kinh trung ương. Cơ sở của PX là vòng cung  PX gồm nơron cảm giác  và nơron vận động. Có 2 loại PX:

PX có điều kiện: PX này rất phức tạp và thông qua vỏ não như Pavlov đã từng mô tả.

PX không điều kiện: PX này thông qua tủy sống bao gồm PX gân xương và PX da niêm mạc.

Các loại phản xạ

Phản xạ da và niêm mạc

PX kết mạc mắt ( V1, VII) 

Dùng bông gòn vuốt nhọn quẹt vào kết mạc mắt nhưng tránh để bệnh nhân nhìn thấy. Bình thường gây chớp mắt. Nếu chớp mắt nhẹ hay không chớp mắt  là giảm hoặc mất PX,  thường do u góc cầu tiểu não hay bệnh lý mỏm xương đá.

PX hầu họng (IX,X) 

Dùng đè lưỡi kích thích thành sau họng hai bên , bình thường gây buồn nôn. Khi mất PX này một bên là có tổn thương dây IX,X thường do bệnh lý lỗ rách sau, u nền não. Còn mất PX này hai bên có thể do hystérie hoặc tổn thương thật sự cả hai bên.

PX da bụng (D8-9, D10, D11-12)

Bệnh nhân nằm ngửa hai chân chống lên, dùng kim không nhọn vạch từ ngoài vào trong đối xứng hai bên trên, ngang và dưới rốn. Bình thường kích thích bên nào thì rốn lệch về phía bên đó hoặc thấy cơ bụng bên đó giật. Giảm hoặc mất PX này gặp trong tổn thương tháp hay tổn thương rễ thần kinh D8-12. Khó đánh giá khi bụng nhẻo, quá mập và bụng báng quá căng lúc đó PX này có thể mất  nhưng không có ý nghĩa bệnh lý.

PX da bìu (D12-L2)

Bệnh nhân nằm ngửa hai chân chống lên hơi ngửa ra ngoài dùng kim vạch từ dưới lên trên ở 1/3 mặt trên trong của đùi. Bình thường kích thích bên nào thì tinh hoàn bên đó nâng lên. Nếu không nâng lên hay nâng lên yếu là có tổn thương tháp.

Hình 1.21: Vùng và hướng kích thích khi khám phản xạ da bụng và da bìu

PX da lòng bàn chân(L5-S2)

Bệnh nhân nằm hai chân duỗi thẳng dùng kim vạch dọc bờ ngoài lòng bàn chân từ gót đến hết nếp gấp lòng bàn chân một cách từ từ. Bình thường tất cả các ngón gấp xuống.

Khi kích thích như vậy nếu ngón cái duỗi ra từ từ, một cách trịnh trọng và các ngón khác xòe ra như nan quạt đó là dấu Babinski(+) gặp trong tổn thương tháp.

Nên chú ý những trường hợp Babinski (+) giả sau đây:

Ngón cái cụp xuống trước rồi mới duỗi ra sau.

Hình 1.22. Phản xạ da lòng bàn chân bình thường (các ngón gấp xuống)