Loét dạ dày – hành tá tràng

ĐẠI CƯƠNG

Loét dạ dày – hành tá tràng là bêrh phổ biến ờ nước ta cũng như trên thế giới, ổ loét là do sự phá hủy một vùng có giới hạn nhỏ làm mất lóp niêm mạc da dày – hành tá tràng, có thể lan xuống lớp dưới niêm mạc, lớp cơ thậm trí đến lớp thanh mạc và có thể gây thủng. Cơ chế chủ yếu là do mất cân bằng giữa yếu tố bảo vệ và yếu tố gây loét. Thuật ngữ Peptic ulcer disease (PUD) được hiểu là loét dạ dày hoặc tá tràng hoặc cả hai.

CHẨN ĐOÁN

Chẩn đoán xác định

Lâm sàng: đau bụng vùng thượng vị có tính chất chu kì.

Nội soi ống mềm đường tiêu hoá trên hiện được coi là phương pháp chẩn đoán chính xác nhất, có nhiều ưu điểm so với chụp Xquang dạ dày:

Mô tả hình ảnh nội soi của ổ loét: vị trí, số lượng ổ loét, kích thước, hình dạng, màu sắc, đáy ổ loét, rìa ổ loét (niêm mạc xung quanh ổ loét).

Sinh thiết tìm H.pylori’. test urease, qua mô bệnh học.

Sinh thiết cạnh ổ loét làm mô bệnh học nếu nghi ngờ ung thư, đặc biệt là các trường hợp loét ở dạ dày.

Các giai đoạn của loét dạ dày – hành tá tràng trên nội soi: có 3 giai đoạn sau:

Giai đoạn hoạt động (active stage):

Hình tròn, ovan hoặc hình kì dị, thường kích thước < 1cm, bờ rất phù nề, phủ bởi íibrin, màu hơi lục hoặc hơi vàng hoặc hơi trắng. Đáy có giả mạc trắng hoặc nhìn thấy mạch (điểm đốm đen 1-2mm).

Giai đoạn lành ổ loét (healing stage):

Bờ ổ loét gờ lên và ít đều hơn, sung huyết nhiều từ ngoại vị đến trung tâm ổ loét, sợi tơ huyết phủ đáy ổ loét, đáy ổ loét màu hơi đỏ.

Giai đoạn liền sẹo ịscar stage):

Điểm trắng, teo niêm mạc, nếp niêm mạc hội tụ vào trung tâm sẹo.

Nếu có chống chỉ định nội soi ống mềm, cỏ thể nội soi bằng viên nang.

Chẩn đoán biến chứng và thái độ xử lí

Xuất huyết đường tiêu hoá trên do loét dạ dày – tá tràng

Lâm sàng: hội chứng thiếu máu, nôn máu tươi hoặc/và máu cục, đi ngoài phân đen. Trên hình ảnh nội soi đường tiêu hoá trên mô tả giai đoạn xuất huyết (theo phân loại Forrest). Các xét nghiệm cần làm: công thức máu, đông máu cơ bản, nội soi đường tiêu hoá trên cấp cứu, …

Điều trị: truyền máu, dịch, các thuốc ức chế bơm proton (PPI) liều cao đường tĩnh mạch, nội soi đường tiêu hóa trên cấp cứu: cầm máu qua nội soi (clip, tiêm cầm máu qua nội soi, argonplasma). Nếu điều trị nội khoa kết hợp cầm máu qua nội soi thất bại chuyển phẫu thuật.

Thủng dạ dày – tá tràng

Lâm sàng: đau bụng dữ dội, co cứng thành bụng.

Xử trí:

Phẫu thuật khâu lỗ thủng.

Cắt dạ dày khi nghi ngờ ung thư hoặc không khâu được lỗ thủng.

Rò vào các tạng xung quanh (đường mật, ruột non, tụy, đại tràng, …)

Chẩn đoán: chụp CT có uống thuốc đối quang, nội soi.

Điều trị: phẫu thuật.

Hẹp môn vị

Chẩn đoán: nôn ra thức ăn cũ, bụng óc ách buổi sáng, đau bụng nhiều, ăn không tiêu.