Nội tiết học Bà mẹ – Thai Nhi và Sơ Sinh: Sinh Lý, Sinh Lý Bệnh và Xử Trí Lâm Sàng (Ấn bản thứ 2, 2026).
Dịch và Chú giải tiếng Việt: Ths.Bs. Lê Đình Sáng
Maternal-Fetal and Neonatal Endocrinology: Physiology, Pathophysiology, and Clinical Management, 2nd Edition
Imprint: Academic Press. Editors: Christopher S. Kovács, Cheri L. Deal.
Ấn bản tiếng Việt của cuốn sách này là một dự án phi lợi nhuận, được xuất bản duy nhất trên các website yhoclamsang.net và sachyhoc.com của THƯ VIỆN MEDIPHARM.
CHƯƠNG 3: SINH LÝ TUYẾN YÊN TRONG THỜI KỲ MANG THAI VÀ CHO CON BÚ
Raquel Soares Jallad, Marcio Carlos Machado và Andrea Glezer
Đơn vị Thần kinh Nội tiết, Phân khoa Nội tiết và Chuyển hóa, Bệnh viện das Clinicas, Trường Y khoa Bệnh viện Đại học São Paulo, São Paulo, Brazil; Phòng thí nghiệm Nội tiết học Tế bào và Phân tử LIM-25, Trường Y khoa Bệnh viện Đại học São Paulo, São Paulo, Brazil; Dịch vụ Nội tiết, Trung tâm Ung thư AC Camargo, São Paulo, Brazil.
Pituitary Physiology During Pregnancy and Lactation
Maternal-Fetal and Neonatal Endocrinology, Chapter 3, 41-54
| NHỮNG THAY ĐỔI LÂM SÀNG CHÍNH |
|---|
| • Trong thời kỳ mang thai, tuyến yên của người mẹ (maternal pituitary gland), đặc biệt là thùy trước tuyến yên (adenohypophysis), trải qua sự gia tăng kích thước sinh lý thứ phát do tình trạng tăng sản tế bào hướng sữa (lactotroph hyperplasia).
• Sự phình to của thùy trước tuyến yên (anterior pituitary) và sự suy giảm dự trữ arginine vasopressin (AVP) góp phần làm biến mất điểm sáng của thùy sau tuyến yên (posterior pituitary) trên hình ảnh chụp cộng hưởng từ (magnetic resonance imaging – MRI) trọng số T1 trong thời kỳ mang thai. • Nồng độ hormone tăng trưởng (growth hormone – GH) lưu hành của người mẹ tăng lên, chủ yếu do sự bài tiết GH trương lực (tonic secretion) từ nhau thai, dạng GH này trở thành dạng chủ yếu trong máu mẹ sau giai đoạn giữa thai kỳ. • Việc mang thai bình thường được coi là một trạng thái cường cortisol (hypercortisolism) do sự kích hoạt sinh lý của trục dưới đồi-tuyến yên-tuyến thượng thận (hypothalamic-pituitary-adrenal axis – HPA). • Quá trình sản xuất globulin gắn corticosteroid (corticosteroid-binding globulin – CBG) gia tăng do nồng độ estradiol cao; hệ quả là, tổng lượng cortisol huyết thanh tăng lên, và lượng cortisol tự do trong nước tiểu tăng lên đến gấp ba lần. • Có một sự sụt giảm khiêm tốn và thoáng qua của thyrotropin (thyrotropin – TSH) ở người mẹ vào khoảng tuần thứ 9 đến 13 của thai kỳ, trùng hợp với đỉnh điểm sản xuất gonadotropin màng đệm ở người (human chorionic gonadotropin – hCG) từ nhau thai. • Thai kỳ được đặc trưng bởi sự gia tăng tổng lượng nước cơ thể, thể tích huyết tương mở rộng, độ thẩm thấu huyết thanh giảm 10 mOsm/kg, và sự thiết lập lại bộ điều nhiệt thẩm thấu (osmostat) để quá trình bài tiết AVP và cảm giác khát xảy ra ở mức độ thẩm thấu huyết thanh thấp hơn. |
3.1 Tuyến Yên Thùy Trước (Anterior Pituitary Gland)
3.1.1 Giới Thiệu
Trong thời kỳ mang thai, có sự tích hợp của ba khoang thần kinh nội tiết (neuroendocrine compartments) sinh lý và phức tạp: mẹ, nhau thai và thai nhi. Mỗi khoang đóng một vai trò quan trọng trong việc duy trì sức khỏe của phôi/thai nhi, nhau thai và người mẹ cho đến khi sinh nở. Một số hormone được tìm thấy lưu hành ở những phụ nữ không mang thai, và một số khác là những hormone chỉ được sản xuất và giải phóng trong thời kỳ mang thai. Môi trường nội tiết tố của người mẹ rất quan trọng đối với việc thiết lập một lớp nội mạc tử cung tiếp nhận (receptive endometrium), sự làm tổ (implantation) và việc duy trì thai kỳ ở giai đoạn sớm.
Tuyến yên (pituitary gland) được cấu tạo bởi ba phần: thùy trước (thùy trước tuyến yên – adenohypophysis); thùy giữa (intermediate lobe – hiện diện ở nhiều loài, nhưng bị thoái triển ở người sau ba tháng đầu của thai kỳ, do đó không tồn tại ở tuyến yên của người trưởng thành); và thùy sau (thùy thần kinh tuyến yên – neurohypophysis). Thùy trước tuyến yên chiếm phần lớn tuyến yên và chủ yếu được cấu tạo bởi năm loại tế bào sản xuất hormone (tế bào hướng tuyến giáp – thyrotropes, tế bào hướng sữa – lactotropes, tế bào hướng tuyến thượng thận – corticotropes, tế bào hướng phát triển cơ thể – somatotropes, và tế bào hướng sinh dục – gonadotropes), tương ứng tiết ra thyrotropin (TSH), prolactin (PRL), adrenocorticotropin (ACTH), hormone tăng trưởng (GH), và các gonadotropin (hormone tạo hoàng thể [LH] và hormone kích thích nang trứng [FSH]). Thùy sau lưu trữ hormone chống bài niệu (antidiuretic hormone – ADH/vasopressin) và oxytocin được tiết ra bởi nhân trên thị (supraoptic nucleus) và nhân cận não thất (paraventricular nucleus) của vùng dưới đồi (Hình 3.1).
Trục dưới đồi-PRL (hypothalamic-PRL axis) và trục HPA là trung tâm của chức năng sinh sản, bao gồm quá trình thụ thai, duy trì thai kỳ, sinh nở (parturition) và cho con bú. Nồng độ PRL và ACTH trong tuần hoàn của người mẹ tăng lên trong suốt quá trình mang thai
Hình 3.1 Hình ảnh minh họa sơ đồ các hormone dưới đồi-tuyến yên và các tuyến đích cũng như tác dụng toàn thân của chúng. Trục dưới đồi-PRL và trục HPA đóng vai trò trung tâm đối với chức năng sinh sản, từ khi thụ thai đến khi cho con bú. Nồng độ PRL và ACTH trong tuần hoàn của mẹ tăng lên trong suốt thai kỳ cho đến khi sinh. Cả hai hormone trong tuần hoàn của mẹ chủ yếu có nguồn gốc từ tuyến yên của mẹ, với những đóng góp nhỏ từ màng rụng của mẹ (maternal decidua). Các hormone tuyến yên khác của mẹ chỉ đóng góp một phần nhỏ trong thời kỳ mang thai.
cho đến khi đủ tháng. Cả hai hormone trong tuần hoàn của mẹ chủ yếu có nguồn gốc từ tuyến yên của mẹ, với một đóng góp nhỏ từ màng rụng (decidua) của mẹ. Đối với các hormone tuyến yên khác của mẹ, chúng chỉ đóng góp một phần nhỏ trong thời kỳ mang thai. Phần lớn GH trong tuần hoàn của mẹ có nguồn gốc từ nhau thai (GH-V), đi kèm với sự suy giảm rõ rệt GH từ tuyến yên của mẹ (GH-N). Có một sự sụt giảm khiêm tốn của nồng độ TSH lưu hành trong ba tháng đầu (first trimester), sau đó trở về mức bình thường. Nồng độ LH và FSH huyết thanh của mẹ giảm trong thời kỳ mang thai và duy trì cho đến khi sinh. Chương này được thiết kế để xem xét chi tiết các thích ứng sinh lý (giải phẫu và chức năng) xảy ra ở tuyến yên của người mẹ để đáp ứng với những nhu cầu của thai kỳ.
ĐĂNG NHẬP THÀNH VIÊN
Tiếp tục với tài khoản của bạn
Chỉ cần đăng nhập để tiếp tục đọc đầy đủ bài viết.
ĐỌC THỬ 
ĐỌC THỬ 
ĐỌC THỬ 
ĐỌC THỬ