Phác đồ chẩn đoán và điều trị ngộ độc khí carbon monoxide (CO)

Ths.Bs. Lê Đình Sáng

1. Đại cương

1.1. Định nghĩa

Ngộ độc khí CO là một tình trạng cấp cứu y khoa do hít phải khí carbon monoxide (CO), gây nên tổn thương tế bào do thiếu oxy và độc tính trực tiếp, đặc biệt ảnh hưởng đến các cơ quan có nhu cầu oxy cao như não và tim, có thể dẫn đến tử vong hoặc di chứng thần kinh nặng nề nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

1.2. Dịch tễ học

1. Tần suất mắc:
   • 50,000-100,000 ca/năm tại Mỹ
   • Tỷ lệ tử vong: 1,000-2,000 ca/năm
   • Chiếm 50% tử vong do ngộ độc
   • Tăng cao vào mùa đông
2. Phân bố:
   a) Theo khu vực:
   • Phổ biến ở vùng lạnh
   • Khu vực đô thị công nghiệp
   • Nơi sử dụng nhiều nhiên liệu hóa thạch
   • Vùng có nhiều phương tiện giao thông

   b) Theo đối tượng:

   • Trẻ em và người già
   • Phụ nữ mang thai
   • Người có bệnh tim mạch
   • Công nhân tiếp xúc nghề nghiệp
3. Yếu tố nguy cơ:
   a) Môi trường:
   • Không gian kín
   • Thông gió kém
   • Nhiệt độ thấp
   • Thiết bị đốt cháy không an toàn

   b) Cá nhân:

   • Bệnh tim mạch sẵn có
   • Thiếu máu
   • Thai kỳ
   • Trẻ em, người già

1.3. Căn nguyên

1. Nguồn phát sinh CO:
   a) Sinh hoạt:
   • Lò sưởi gas/dầu
   • Bếp than/củi
   • Máy phát điện
   • Lò nướng BBQ
   • Bình gas nước nóng

   b) Công nghiệp:

   • Khói thải xe cộ
   • Nhà máy công nghiệp
   • Lò đốt công nghiệp
   • Hầm mỏ

   c) Thảm họa:

   • Cháy nhà
   • Hỏa hoạn
   • Tai nạn công nghiệp
   • Thiên tai
2. Hoàn cảnh ngộ độc:
   a) Tai nạn:
   • Sưởi ấm trong phòng kín
   • Ngủ trong ô tô nổ máy
   • Sử dụng thiết bị đốt cháy trong nhà
   • Làm việc trong hầm/không gian kín

   b) Nghề nghiệp:

   • Thợ hàn
   • Công nhân nhà máy
   • Nhân viên cứu hỏa
   • Thợ mỏ

   c) Tự tử:

   • Khói xe
   • Đốt than trong phòng kín
   • Kết hợp nhiều nguồn CO
3. Yếu tố làm nặng:
   a) Môi trường:
   • Nồng độ CO cao
   • Thời gian tiếp xúc kéo dài
   • Hoạt động thể lực
   • Không gian kín

   b) Cá nhân:

   • Tuổi cao
   • Bệnh tim mạch
   • Thai kỳ
   • Thiếu máu
   • Suy giảm miễn dịch

   c) Chậm trễ điều trị:

   • Chẩn đoán muộn
   • Thiếu phương tiện
   • Sơ cứu không đúng
   • Vận chuyển lâu