Phác đồ chẩn đoán và điều trị u nang buồng trứng xoắn

1. Đại cương

1.1. Định nghĩa

U nang buồng trứng xoắn là tình trạng u nang buồng trứng bị xoay quanh trục mạch máu của nó, dẫn đến giảm hoặc mất cung cấp máu cho buồng trứng.

1.2. Dịch tễ học

• Tỷ lệ mắc: Chiếm khoảng 2-3% các trường hợp cấp cứu phụ khoa
• Đối tượng nguy cơ cao: Phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, đặc biệt là từ 20-40 tuổi
• Xu hướng dịch tễ: Có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, kể cả trẻ em và phụ nữ sau mãn kinh

1.3. Đặc điểm chính của bệnh

• Đau bụng cấp tính, thường ở một bên
• Có thể kèm theo buồn nôn, nôn
• Nguy cơ hoại tử buồng trứng nếu không được điều trị kịp thời

1.4. Sinh lý bệnh học và Cơ chế bệnh sinh

• U nang buồng trứng xoay quanh trục mạch máu của nó
• Gây tắc nghẽn dòng máu đến và đi từ buồng trứng
• Dẫn đến phù nề, xuất huyết và có thể hoại tử buồng trứng

2. Chẩn đoán

2.1. Lâm sàng

• Đau bụng cấp tính, thường ở một bên hạ vị
• Buồn nôn, nôn
• Sốt nhẹ có thể xuất hiện
• Khám thấy khối u ở vùng phụ

2.2. Cận lâm sàng

Xét nghiệm chẩn đoán

• Công thức máu: Có thể thấy tăng bạch cầu (> 10,000/μL hoặc > 10 x 10^9/L)
• CRP: Có thể tăng (> 5 mg/L hoặc > 47.62 nmol/L)
• β-hCG: Âm tính (để loại trừ thai ngoài tử cung)

Xét nghiệm đánh giá mức độ, biến chứng

• Lactate dehydrogenase (LDH): Tăng trong trường hợp hoại tử (> 250 U/L)
• Creatinine, Urê: Đánh giá chức năng thận

Chẩn đoán hình ảnh

• Siêu âm: Phương pháp chẩn đoán hình ảnh chính
  • Hình ảnh u nang buồng trứng với dấu hiệu xoắn (whirlpool sign)
  • Có thể thấy dịch tự do trong ổ bụng
• CT hoặc MRI: Trong trường hợp chẩn đoán không rõ ràng

2.3. Chẩn đoán xác định

• Dựa vào triệu chứng lâm sàng điển hình
• Kết hợp với hình ảnh siêu âm đặc trưng

2.4. Chẩn đoán phân biệt

• Viêm ruột thừa cấp
• Thai ngoài tử cung
• Viêm phần phụ
• Sỏi niệu quản

3. Điều trị

3.1. Nguyên tắc điều trị

Mục tiêu điều trị

• Giải quyết tình trạng xoắn
• Bảo tồn buồng trứng nếu có thể
• Ngăn ngừa biến chứng

Nguyên tắc chung

• Can thiệp phẫu thuật sớm
• Đánh giá mức độ tổn thương buồng trứng trong quá trình phẫu thuật

3.2. Điều trị cụ thể

3.2.1. Điều trị không dùng thuốc

• Không áp dụng trong trường hợp cấp tính

3.2.2. Điều trị phẫu thuật

• Phẫu thuật nội soi là phương pháp ưu tiên
• Các bước:
  1. Tháo xoắn buồng trứng
  2. Đánh giá tình trạng buồng trứng
  3. Cắt u nang nếu cần
  4. Cắt buồng trứng nếu hoại tử không hồi phục

3.2.3. Điều trị hỗ trợ

• Giảm đau: Morphine 0.1 mg/kg tiêm tĩnh mạch mỗi 4-6 giờ hoặc Fentanyl 1-2 μg/kg tiêm tĩnh mạch mỗi 2-4 giờ
• Kháng sinh dự phòng: Cefazolin 2g tiêm tĩnh mạch trước phẫu thuật

3.2.4. Điều trị các trường hợp đặc biệt

• Phụ nữ mang thai: Cân nhắc kỹ lưỡng giữa nguy cơ và lợi ích của phẫu thuật
• Trẻ em: Ưu tiên phương pháp bảo tồn buồng trứng

3.3. Điều trị dự phòng

• Theo dõi và điều trị kịp thời các u nang buồng trứng lớn

4. Theo dõi và quản lý

4.1. Lịch tái khám

• Sau 1 tuần phẫu thuật
• Sau 1 tháng phẫu thuật
• Định kỳ 3-6 tháng trong năm đầu

4.2. Các xét nghiệm cần theo dõi định kỳ

• Siêu âm phụ khoa
• Xét nghiệm nội tiết buồng trứng nếu cần

4.3. Đánh giá đáp ứng điều trị và điều chỉnh phác đồ

• Đánh giá triệu chứng lâm sàng
• Theo dõi chức năng buồng trứng qua siêu âm và xét nghiệm nội tiết

4.4. Dấu hiệu cần tái khám sớm

• Đau bụng tái phát
• Sốt
• Chảy máu âm đạo bất thường

5. Biến chứng và Tiên lượng

5.1. Biến chứng

5.1.1. Biến chứng cấp tính

• Hoại tử buồng trứng
• Nhiễm trùng
• Vô sinh (nếu phải cắt bỏ cả hai buồng trứng)

5.1.2. Biến chứng mạn tính

• Giảm dự trữ buồng trứng
• Dính tiểu khung

5.2. Tiên lượng

• Tốt nếu được chẩn đoán và điều trị sớm
• Khả năng bảo tồn buồng trứng cao nếu can thiệp kịp thời

6. Phòng ngừa

6.1. Phòng ngừa tiên phát

• Khám phụ khoa định kỳ
• Siêu âm phụ khoa định kỳ để phát hiện sớm u nang buồng trứng

6.2. Phòng ngừa thứ phát

• Điều trị kịp thời các u nang buồng trứng lớn
• Tư vấn về nguy cơ tái phát

7. Tiêu chuẩn nhập viện, ra viện

7.1. Tiêu chuẩn nhập viện

• Đau bụng cấp tính nghi ngờ xoắn u nang buồng trứng
• Có hình ảnh siêu âm gợi ý xoắn u nang buồng trứng

7.2. Tiêu chuẩn ra viện

• Hết đau bụng
• Không có biến chứng sau phẫu thuật
• Có thể ăn uống bình thường

8. Tài liệu tham khảo

1. Spinelli C, et al. Adnexal torsion in children and adolescents: new trends to conservative surgical approach – Our experience and review of literature. Gynecol Endocrinol. 2013;29(1):54-58.
2. Damigos E, et al. Ovarian Torsion: Diagnosis, Management, and Clinical Outcomes. Curr Opin Obstet Gynecol. 2020;32(3):236-242.
3. Bharathi A, et al. Ovarian Torsion: Diagnosis and Management. J Obstet Gynaecol India. 2020;70(4):251-258.

9. Bảng kiểm Đánh giá tuân thủ phác đồ điều trị

Lược đồ chẩn đoán và điều trị u nang buồng trứng xoắn