Phác đồ chẩn đoán và điều trị viêm cột sống dính khớp

THƯ VIỆN Y HỌC MEDIPHARM

I. Đại cương

1. Định nghĩa:
   Viêm cột sống dính khớp (VCSDK) là một bệnh lý viêm mạn tính thuộc nhóm bệnh lý viêm khớp cột sống huyết thanh âm tính. Bệnh chủ yếu ảnh hưởng đến cột sống và khớp cùng chậu, có thể gây tổn thương các khớp ngoại vi và các cơ quan khác.
2. Dịch tễ học:

• Tỷ lệ mắc bệnh: 0,1-1,4% dân số.
• Khởi phát thường ở độ tuổi 20-30.
• Nam giới mắc nhiều hơn nữ giới (tỷ lệ 3:1).
• Liên quan chặt chẽ với kháng nguyên HLA-B27 (90-95% bệnh nhân dương tính).

3. Nguyên nhân:
   Nguyên nhân chính xác chưa được xác định. Các yếu tố nguy cơ bao gồm:

• Di truyền: Liên quan đến gen HLA-B27
• Môi trường: Vi khuẩn đường ruột, chấn thương, stress
• Miễn dịch: Rối loạn điều hòa miễn dịch

II. Sinh lý bệnh

Cơ chế sinh lý bệnh của VCSDK có thể tóm tắt như sau: Gen HLA-B27 và các gen khác tạo môi trường thuận lợi cho viêm → Tác nhân môi trường (vi khuẩn, chấn thương) kích hoạt hệ thống miễn dịch → Tế bào T và B được hoạt hóa → Sản xuất cytokine viêm (TNF-α, IL-17, IL-23) → Cytokine gây viêm tại khớp cùng chậu và cột sống → Thu hút bạch cầu và tạo pannus viêm → Hoạt hóa hủy cốt bào gây hủy xương → Kích thích tạo cốt bào tạo xương mới bất thường → Xương mới tạo thành cầu xương, gây dính khớp → Hạn chế vận động và biến dạng cột sống.

III. Lâm sàng và cận lâm sàng

1. Triệu chứng lâm sàng:

• Đau lưng mạn tính (>3 tháng), tính chất viêm
• Cứng cột sống, đặc biệt vào buổi sáng
• Đau vùng mông
• Đau ngực khi hít thở sâu
• Hạn chế vận động cột sống
• Có thể có viêm khớp ngoại vi, viêm gân bám xương
• Triệu chứng ngoài khớp: viêm mống mắt, bệnh đường ruột viêm

2. Cận lâm sàng:

• Xét nghiệm máu:
  • Tăng các chỉ số viêm (CRP, tốc độ máu lắng)
  • HLA-B27 dương tính (90-95%)
• X-quang:
  • Viêm khớp cùng chậu (dấu hiệu sớm)
  • Hình ảnh cột sống tre (giai đoạn muộn)
• MRI:
  • Phát hiện sớm viêm khớp cùng chậu
  • Đánh giá tổn thương cột sống
• Siêu âm: Đánh giá viêm khớp ngoại vi, viêm gân

IV. Chẩn đoán xác định

Chẩn đoán xác định VCSDK dựa trên tiêu chuẩn ASAS (Assessment of SpondyloArthritis International Society) 2009:

Bệnh nhân được chẩn đoán xác định VCSDK khi có:

1. Đau lưng mạn tính (>3 tháng) ở người <45 tuổi

VÀ

Kèm theo ít nhất 1 trong 2 tiêu chuẩn sau:
a. Hình ảnh: Viêm khớp cùng chậu trên MRI hoặc X-quang
HOẶC
b. HLA-B27 dương tính + ít nhất 2 đặc điểm SpA khác:

• • Viêm khớp
  • Viêm gân bám xương
  • Viêm mống mắt
  • Bệnh Crohn/viêm đại tràng chảy máu
  • Đáp ứng tốt với NSAIDs
  • Tiền sử gia đình mắc SpA
  • HLA-B27 dương tính
  • Tăng CRP

V. Chẩn đoán phân biệt (Bảng 1)