Sách dịch. Các nguyên lý Y học Hô hấp 8e. Chương 1. Giải phẫu và Sinh lý phổi căn bản

SÁCH DỊCH: CÁC NGUYÊN LÝ Y HỌC HÔ HẤP, ẤN BẢN THỨ 8
Dịch và chú giải Tiếng Việt: Ts.Bs. Lê Nhật Huy, Ths.Bs. Lê Đình Sáng

CHƯƠNG 1: GIẢI PHẪU VÀ SINH LÝ PHỔI CƠ BẢN
Pulmonary anatomy and physiology: The basics 
Steven E. Weinberger, Barbara A. Cockrill,  Jess Mandel
Principles of Pulmonary Medicine, 1, 1-17

TỔNG QUAN

Để trao đổi khí hiệu quả, phổi không thể hoạt động một cách độc lập. Chúng phải tương tác với hệ thần kinh trung ương (cung cấp nhịp thở đều đặn), cơ hoành và bộ máy cơ của thành ngực (đáp ứng với các tín hiệu từ hệ thần kinh trung ương và hoạt động như một cái ống thổi để di chuyển không khí), và hệ tuần hoàn (cung cấp dòng máu và do đó vận chuyển khí giữa các mô và phổi). Các quá trình nhận oxy và thải carbon dioxide của phổi phụ thuộc vào chức năng bình thường của tất cả các hệ thống này, và một rối loạn ở bất kỳ hệ thống nào cũng có thể dẫn đến những bất thường quan trọng trên lâm sàng về trao đổi khí. Chương này bắt đầu với một cái nhìn tổng quan ban đầu về giải phẫu phổi, tiếp theo là thảo luận về các đặc tính cơ học của phổi và thành ngực và xem xét một số khía cạnh về sự đóng góp của phổi và hệ tuần hoàn vào việc trao đổi khí. Thảo luận bổ sung về sinh lý học phổi và tuần hoàn được trình bày trong các Chương 4, 8 và 12; các tương tác giữa thần kinh, cơ và thành ngực với phổi được thảo luận thêm trong Chương 17.

GIẢI PHẪU

Khi thảo luận về giải phẫu hệ hô hấp, cần bao gồm toàn bộ đường dẫn khí từ miệng hoặc mũi xuống đến các túi phế nang. Trên đường đến phế nang, khí đi qua hầu họng hoặc hầu mũi, thanh quản, khí quản, và cuối cùng là một hệ thống phế quản và tiểu phế quản phân nhánh dần như cành cây với đường kính ngày càng nhỏ (Hình 1.1). Khí quản chia tại carina thành phế quản gốc phải và trái, sau đó phân nhánh thành các phế quản thùy (ba ở bên phải, hai ở bên trái), các phế quản phân thùy, và một hệ thống rộng lớn các phế quản dưới phân thùy và nhỏ hơn. Các đường dẫn khí này phân chia khoảng 15 đến 20 lần xuống đến mức tiểu phế quản tận, là những đơn vị nhỏ nhất không thực sự tham gia vào việc trao đổi khí. Đường dẫn khí bao gồm tất cả các đường thở xuống đến mức tiểu phế quản tận.

Sau tiểu phế quản tận, các phân nhánh tiếp theo bao gồm tiểu phế quản hô hấp, ống phế nang và phế nang. Từ các tiểu phế quản hô hấp trở đi, các phân nhánh này tạo thành phần của phổi tham gia vào trao đổi khí và cấu thành đơn vị hô hấp tận cùng hay nang phổi (acinus). Ở cấp độ này, khí hít vào tiếp xúc với các vách phế nang (septum), và máu mao mạch phổi nhận O2​ và thải CO2​ khi nó đi qua các vách ngăn này.

Hình 1.1. Sơ đồ phân nhánh đường thở. LLL, phế quản thùy dưới trái; LM, phế quản gốc trái; LUL, phế quản thùy trên trái; RLL, phế quản thùy dưới phải; RM, phế quản gốc phải; RML, phế quản thùy giữa phải; RUL, phế quản thùy trên phải; Tr, khí quản. Nang phổi bao gồm các cấu trúc sau tiểu phế quản tận: tiểu phế quản hô hấp, ống phế nang và phế nang (túi phế nang).

Diện tích bề mặt trao đổi khí do các phế nang cung cấp là rất lớn. Ước tính phổi của người trưởng thành có khoảng 300 triệu phế nang, với tổng diện tích bề mặt xấp xỉ một sân tennis, hơn 2000 feet vuông hay 200 m2. Diện tích bề mặt khí rộng lớn này tiếp xúc với các vách phế nang là một cơ chế hiệu quả cao để chuyển O2​ và CO2​ giữa khoang phế nang và máu mao mạch phổi.

Tuần hoàn phổi và máu trong đó cung cấp một yêu cầu quan trọng khác cho việc trao đổi khí: một hệ thống vận chuyển O2​ và CO2​ đến và đi từ các mô và cơ quan khác của cơ thể. Sau khi máu đến phổi qua động mạch phổi, nó đi qua một hệ thống phân nhánh rộng của các động mạch và tiểu động mạch phổi nhỏ hơn để đến địa điểm chính cho trao đổi khí, mạng lưới mao mạch phổi. Các mao mạch thường chỉ cho phép các tế bào hồng cầu đi qua theo hàng một, do đó tạo điều kiện cho việc trao đổi khí giữa mỗi tế bào và khí phế nang. Sau khi hoàn thành trao đổi khí và đi qua giường mao mạch phổi, máu đã được oxy hóa chảy qua các tiểu tĩnh mạch và tĩnh mạch phổi và đến tim trái để được bơm vào tuần hoàn hệ thống và phân phối đến các mô.