[Sách Dịch] Cẩm nang Hô hấp Can thiệp. Chương 1-2. Siêu âm nội soi phế quản đầu dò lồi (Linear EBUS)

Cẩm nang Hô hấp Can thiệp. Practical Guide to Interventional Pulmonology
Bản quyền (C) 2024 Nhà xuất bản Elsevier.
Ts.Bs. Lê Nhật Huy – Ths.Bs. Lê Đình Sáng (Dịch và chú giải)

LỜI GIỚI THIỆU
Momen M. Wahidi và David E. Ost

Trong thập kỷ qua, Hô hấp Can thiệp (IP) đã phát triển thành một chuyên ngành được công nhận, cung cấp các dịch vụ tư vấn và thủ thuật chuyên sâu cho bệnh nhân mắc bệnh lý ác tính lồng ngực, bệnh lý đường thở về mặt giải phẫu và bệnh lý màng phổi. Giống như nhiều chuyên ngành y khoa thiên về thủ thuật khác, không phải lúc nào cũng có đủ dữ liệu để định hướng cho mọi khía cạnh của việc thực hiện một thủ thuật Hô hấp Can thiệp nhất định. Do đó, có sự khác biệt đáng kể giữa các bác sĩ trong cách thực hiện thủ thuật. Nhiều ấn phẩm tập trung vào bằng chứng về hiệu quả của các can thiệp IP nhưng lại không cung cấp lời khuyên thiết thực về cách thực hiện các thủ thuật đó. Các chi tiết thủ thuật thường chỉ được gói gọn trong một đoạn văn duy nhất ở phần phương pháp của các nghiên cứu gốc. Điều này khiến các học viên và bác sĩ đang hành nghề khi học một thủ thuật mới bị thiếu hụt thông tin thực tế về cách thực sự tiến hành chúng.

Trong cuốn sách này, chúng tôi hướng đến việc trình bày một phương pháp tiếp cận thực tế đối với các thủ thuật IP, tập trung vào việc lựa chọn bệnh nhân, chuẩn bị trước thủ thuật (bao gồm trang thiết bị, nhân sự và môi trường thực hiện), kỹ thuật thực hiện thủ thuật, các biến chứng và tóm tắt ngắn gọn về bằng chứng. Cuốn sách được sắp xếp thành các chương bao gồm các thủ thuật IP chẩn đoán và điều trị, cũng như các phương pháp tiếp cận đa mô thức đối với tắc nghẽn đường thở ác tính và lành tính, và kết thúc bằng một số lời khuyên thiết thực về cách xây dựng và lãnh đạo một chương trình IP. Chúng tôi đã thiết kế các chương về thủ thuật theo một trình tự tương tự và trình bày nhất quán các bước thực hành đã đề cập của các thủ thuật IP. Chúng tôi cũng bổ sung cho cuốn sách những hình ảnh màu và hình minh họa gốc.

Mục tiêu của cuốn sách này là nắm bắt được “bí quyết thủ thuật” cũng như nền tảng khoa học trong thực hành IP. “Bí quyết thủ thuật” trong bối cảnh này thực sự đề cập đến cách thực hiện một thủ thuật. Nó bao gồm các mẹo và thủ thuật từ các bác sĩ giàu kinh nghiệm, những điều có thể chưa đạt đến mức độ bằng chứng cần thiết cho một hướng dẫn nhưng lại hữu ích và thường là thiết yếu cho thực hành hàng ngày. Để đạt được mục tiêu này, mỗi chương được viết bởi các chuyên gia trong lĩnh vực, những người sử dụng các kỹ thuật này trong thực hành hàng ngày của họ. Suy cho cùng, khi học lái máy bay, bạn muốn học từ ai hơn: một kỹ sư hàng không vũ trụ có bằng tiến sĩ hay một phi công giàu kinh nghiệm, người lái cùng loại máy bay mà bạn sắp lái?

Cuốn sách này bao gồm các thủ thuật IP được thực hiện thường xuyên nhất, nhưng một số thủ thuật IP hiếm gặp không được đưa vào. Mặc dù nội dung có thể được xem là lý tưởng cho những người mới bắt đầu với các thủ thuật IP, chẳng hạn như các học viên chuyên khoa Hô hấp, Hô hấp Can thiệp và Phẫu thuật Lồng ngực, nó thực sự là một tài liệu tổng quan tuyệt vời cho các bác sĩ lâm sàng đã thực hiện các thủ thuật này. Đây là cơ hội để đánh giá xem liệu có những phong cách thực hiện khác nhau cho một số thủ thuật nhất định hay không, hoặc đơn giản là để ôn lại toàn bộ phổ các thủ thuật IP: cả cũ và mới. Hãy pha một tách cà phê hoặc trà vào buổi sáng Chủ nhật này và đắm mình trong nội dung phong phú, dễ đọc cùng với các mẹo và thủ thuật từ các chuyên gia trong lĩnh vực đang phát triển mạnh mẽ này.

Quý đồng nghiệp và bạn đọc thân mến,

Hô hấp Can thiệp là một chuyên ngành tương đối mới nhưng đã có những bước phát triển vượt bậc trong thập kỷ qua, trở thành một phần không thể thiếu trong chẩn đoán và điều trị các bệnh lý lồng ngực, đặc biệt là bệnh lý ác tính, bệnh lý đường thở và màng phổi. Cùng với sự phát triển của y học thế giới, các bác sĩ chuyên khoa Hô hấp tại Việt Nam cũng đang không ngừng học hỏi, cập nhật và ứng dụng những kỹ thuật tiên tiến nhất để nâng cao chất lượng chăm sóc người bệnh.

Trong bối cảnh đó, việc tiếp cận với các tài liệu y văn chất lượng, cập nhật và mang tính thực tiễn cao là vô cùng cần thiết. Cuốn sách “Practical Guide to Interventional Pulmonology” của hai chuyên gia hàng đầu là GS. Momen M. Wahidi và GS. David E. Ost đã được cộng đồng y khoa quốc tế đánh giá rất cao như một cẩm nang toàn diện, ngắn gọn, dựa trên bằng chứng và đặc biệt chú trọng vào kinh nghiệm thực hành. Cuốn sách không chỉ trình bày kiến thức khoa học mà còn chia sẻ những “bí quyết thủ thuật” quý báu, từ việc lựa chọn bệnh nhân, chuẩn bị thủ thuật cho đến các kỹ thuật chi tiết và xử trí biến chứng.

Với mong muốn mang nguồn tri thức quý giá này đến gần hơn với các đồng nghiệp tại Việt Nam, chúng tôi đã quyết định thực hiện chuyển thể cuốn sách sang tiếng Việt với tựa đề “Cẩm nang Hô hấp Can thiệp”. Đây là tâm huyết của đội ngũ biên dịch với hy vọng cuốn sách sẽ trở thành người bạn đồng hành đáng tin cậy cho các bác sĩ, học viên chuyên khoa Hô hấp, Hô hấp Can thiệp và Phẫu thuật Lồng ngực trên con đường học tập và hành nghề.

Bản dịch tiếng Việt này không chỉ nỗ lực truyền tải chính xác nội dung của bản gốc mà còn được bổ sung những điểm nhấn riêng biệt nhằm tối ưu hóa trải nghiệm cho độc giả Việt Nam:

• Bảng chú giải thuật ngữ Y học Anh – Việt: Mỗi chương đều được đính kèm một bảng chú giải chi tiết các thuật ngữ chuyên ngành xuất hiện trong chương, giúp bạn đọc dễ dàng tra cứu, đối chiếu và nâng cao vốn từ vựng tiếng Anh y khoa.
• Hình ảnh và sơ đồ trực quan: Toàn bộ các lược đồ, sơ đồ trong sách đã được đội ngũ kỹ thuật vẽ lại một cách tỉ mỉ để đảm bảo tính thẩm mỹ, trực quan và dễ hiểu hơn, trong khi vẫn giữ vững sự chính xác về mặt khoa học so với bản gốc.

Chúng tôi tin rằng, với những nỗ lực này, “Cẩm nang Hô hấp Can thiệp” sẽ là một công cụ học tập và tham khảo hữu ích, giúp quý đồng nghiệp tự tin hơn trong thực hành lâm sàng hàng ngày.

Cuốn sách này được cung cấp bản đọc trực tuyến miễn phí tại website yhoclamsang.net và có thể tải xuống dạng ebook PDF (miễn phí) dành cho thành viên của Thư viện Y học Medipharm trên nền tảng sachyhoc.com. 

Xin trân trọng giới thiệu cuốn sách đến quý bạn đọc.

Vinh, ngày 01 tháng 07 năm 2025

TS.BS. Lê Nhật Huy – ThS.BS. Lê Đình Sáng

GIỚI THIỆU

Năm 2002, một loại ống nội soi phế quản mới được phát triển bằng cách tích hợp một đầu dò siêu âm dạng lồi (convex) ở đầu ống và được đưa vào ứng dụng lâm sàng. Siêu âm nội soi phế quản đầu dò lồi (CP-EBUS), còn được gọi là EBUS đầu dò lồi (linear EBUS), có thể kết hợp với một kim sinh thiết chuyên dụng để thực hiện chọc hút bằng kim xuyên thành phế quản dưới hướng dẫn của siêu âm nội soi thời gian thực (EBUS-TBNA) đối với các tổn thương phổi cạnh phế quản ở trung tâm, các hạch bạch huyết trung thất và hạch rốn phổi. EBUS-TBNA sử dụng đầu dò lồi là một phương thức xâm lấn tối thiểu đã được công nhận rộng rãi để chẩn đoán và phân giai đoạn ung thư phổi. Các hướng dẫn điều trị ung thư phổi khuyến nghị kết hợp EBUS-TBNA với chọc hút bằng kim nhỏ qua siêu âm nội soi (EUS-FNA, còn gọi là EUS-B-FNA nếu ống nội soi EBUS được sử dụng trong thủ thuật kết hợp) là xét nghiệm đầu tay tốt nhất để phân giai đoạn hạch trung thất trong ung thư phổi. Trong 20 năm qua, vai trò của phương thức xâm lấn tối thiểu này đã được mở rộng, bao gồm tái phân giai đoạn sau điều trị tân bổ trợ và lấy thêm mẫu để xét nghiệm dấu ấn sinh học. Những tiến bộ trong phân tích hình ảnh siêu âm đã mở rộng khả năng của EBUS đầu dò lồi. Do đó, EBUS-TBNA hiện nay cũng đã trở thành một công cụ chẩn đoán xâm lấn tối thiểu cho u lympho, sarcoidosis, lao, các nang trung thất và các bệnh lý ác tính khác trong lồng ngực. Các loại kim sinh thiết mới sẽ tiếp tục mở rộng tiềm năng của EBUS-TBNA trong chuyên ngành hô hấp. Việc sử dụng EBUS đầu dò lồi như một phương thức điều trị, thông qua tiêm xuyên thành phế quản, cũng ngày càng nhận được nhiều sự quan tâm và bằng chứng. EBUS đầu dò lồi tiếp tục đóng một vai trò thiết yếu trong chẩn đoán bệnh và đang đảm nhận những chỉ định mới với những ý nghĩa lâm sàng tiềm năng quan trọng.

CHUẨN BỊ TRƯỚC THỦ THUẬT

Chỉ định của Siêu âm nội soi phế quản đầu dò lồi

Chỉ định ban đầu của EBUS đầu dò lồi là chẩn đoán và phân giai đoạn hạch trong ung thư phổi. Nghi ngờ các bệnh lý ác tính khác trong lồng ngực, chẳng hạn như u lympho, sarcoma, u trung biểu mô và các di căn trung thất khác, cũng như các tình trạng lành tính như sarcoidosis, lao và nang trung thất, cũng có thể được xem là chỉ định sinh thiết bằng EBUS-TBNA. Các can thiệp điều trị dưới hướng dẫn của EBUS đang được nghiên cứu. Có nhiều loại ống nội soi phế quản EBUS khác nhau. Tuy nhiên, nhìn chung, kích thước và độ linh hoạt của các ống nội soi EBUS hiện có cho phép tiếp cận đáng tin cậy nhất đến các tổn thương trung tâm và trong nhiều trường hợp là vùng giữa phổi của các thùy dưới. Khả năng tiếp cận của các ống nội soi EBUS hiện tại đến các phế quản cụ thể bị hạn chế hơn so với các ống nội soi phế quản thông thường, đặc biệt là khi đưa kim sinh thiết vào kênh thủ thuật. Việc tiếp cận các thùy trên, đặc biệt là ngoại vi thùy trên, có thể khó khăn hơn. Các ống nội soi phế quản EBUS và kim linh hoạt hơn giúp cải thiện khả năng tiếp cận vùng ngoại vi đang được phát triển.

Trang thiết bị

• Ống nội soi phế quản siêu âm đầu dò lồi
• Bộ xử lý siêu âm đa năng
• Kim EBUS-TBNA (kích thước 19-gauge [G], 21-G, 22-G, và/hoặc 25-G)

Nhân sự

• Bác sĩ nội soi phế quản
• Kỹ thuật viên nội soi/hô hấp
• Điều dưỡng phụ trách an thần hoặc đội ngũ gây mê
• Bác sĩ giải phẫu bệnh tế bào (tùy chọn)
• Kỹ thuật viên giải phẫu bệnh tế bào (tùy chọn)

Môi trường thực hiện

Thủ thuật có thể được thực hiện trong phòng nội soi hoặc phòng mổ, với an thần tỉnh hoặc gây mê toàn thân. Ống nội soi phế quản siêu âm đầu dò lồi có thể được đưa vào đường thở qua đường miệng. Có thể tùy chọn sử dụng ống nội khí quản hoặc mặt nạ thanh quản.