[SÁCH DỊCH] Sản phụ khoa Căn bản. Chương 9. Bệnh lý nội khoa trong thai kỳ

(SÁCH DỊCH) Sản Phụ khoa Căn bản – Essential Obstetrics and Gynaecology
Tác giả: Ian Symonds & Sabaratnam Arulkumaran – (C) NXB Elsevier
Ths.Bs. Lê Đình Sáng (Dịch và chú giải)

Chương 9. Bệnh lý Nội khoa trong Thai kỳ
Maternal medicine
Suzanne V.F. Wallace; David James
Essential Obstetrics and Gynaecology, Chapter 9, 124-148

MỤC TIÊU HỌC TẬP

Giới thiệu

Bệnh lý nội khoa trong thai kỳ bao gồm tất cả các bệnh lý mà một phụ nữ có thể mắc phải khi mang thai. Một số bệnh có thể có từ trước khi mang thai và một số khác có thể phát triển trong quá trình mang thai. Hiện nay tại Vương quốc Anh, với những tiến bộ trong các lĩnh vực khác của chăm sóc sản khoa, hầu hết các ca tử vong mẹ hiện nay là do các bệnh lý nội khoa. Trong ấn bản gần đây nhất của Báo cáo Điều tra Kín về Tử vong và Bệnh tật của Mẹ ở Vương quốc Anh và Ireland giai đoạn 2013-2015, huyết khối thuyên tắc tĩnh mạch là nguyên nhân gây tử vong mẹ với tỷ lệ 1,13 trên 100.000 ca sinh, trong khi bệnh tim là nguyên nhân gây tử vong mẹ với tỷ lệ 2,34 trên 100.000 ca sinh.

Ngày càng có nhiều phụ nữ mang thai mắc các bệnh lý nội khoa. Những phụ nữ có bệnh lý nội khoa nghiêm trọng từ trước mà trong quá khứ có thể dẫn đến vô sinh tự nguyện hoặc không tự nguyện (ví dụ, xơ nang) hiện đang mang thai với số lượng ngày càng tăng. Ngoài ra, ngày càng có nhiều phụ nữ mang thai ở độ tuổi lớn hơn và gặp nhiều vấn đề mắc phải hơn như béo phì và tăng huyết áp.

Dù một phụ nữ đã được biết là có bệnh lý nội khoa từ trước khi mang thai hay phát triển bệnh trong thai kỳ, chìa khóa để xử trí thành công là có một khuôn khổ để đảm bảo rằng tất cả các tác động của bệnh lý đều được xem xét (Hình 9.1). Điều này cho phép lập kế hoạch mang thai một cách chặt chẽ dù bệnh lý đó là phổ biến hay hiếm gặp.

Làm việc nhóm đa chuyên khoa và đa ngành nghề cũng là những yếu tố thiết yếu trong việc chăm sóc những phụ nữ này.

Các triệu chứng thường gặp trong thai kỳ

Các triệu chứng thường gặp trong thai kỳ, theo định nghĩa, không gây ra các vấn đề y tế nghiêm trọng. Tuy nhiên, các triệu chứng này thường không được xem là nhỏ nhặt đối với những phụ nữ bị ảnh hưởng và có thể tác động đáng kể đến chất lượng cuộc sống của họ khi mang thai. Ngoài ra, nhiều triệu chứng của các tình trạng thông thường trong thai kỳ cũng giống như các triệu dung của các bệnh lý cần được loại trừ. Các triệu chứng thường liên quan đến sự thích nghi sinh lý của cơ thể với thai kỳ, và phụ nữ nên được trấn an (sau khi đã loại trừ bệnh lý) rằng những triệu chứng này là những thay đổi bình thường của thai kỳ.

Hình 9.1 Khuôn khổ cho các rối loạn nội khoa trong thai kỳ. 

Đau bụng

Đau hoặc khó chịu ở bụng là tình trạng phổ biến trong thai kỳ và thường chỉ là tạm thời và mang tính sinh lý. Tuy nhiên, điều quan trọng là phải xác định các trường hợp có thể có nguyên nhân bệnh lý.

Các nguyên nhân sinh lý bao gồm:

• Sự căng giãn của các dây chằng và cơ bụng
• Cơn gò Braxton Hicks (‘cơn gò tập’)
• Áp lực của tử cung mang thai lên các cơ quan trong ổ bụng
• Táo bón

Điều quan trọng là phải phân biệt đau bụng sinh lý với các nguyên nhân bệnh lý ở những phụ nữ bị đau dữ dội, không điển hình hoặc tái phát. Các nguyên nhân này bao gồm:

• Các vấn đề trong thai kỳ sớm như thai ngoài tử cung và sẩy thai
• Các nguyên nhân phụ khoa như xoắn buồng trứng
• Nhiễm trùng đường tiết niệu
• Các nguyên nhân ngoại khoa như viêm ruột thừa và viêm tụy
• Các nguyên nhân sản khoa muộn hơn như nhau bong non và chuyển dạ

Các nguyên nhân xã hội, đặc biệt là bạo lực gia đình, cần được xem xét ở những phụ nữ có các đợt đau bụng tái phát mà đã loại trừ bệnh lý thực thể.

Sau khi đã loại trừ nguyên nhân bệnh lý, việc trấn an thường là một lựa chọn xử trí thành công và hiếm khi cần dùng thuốc giảm đau.

Ợ nóng

Trào ngược dạ dày-thực quản có nhiều khả năng xảy ra trong thai kỳ do dạ dày chậm làm rỗng, giảm áp lực cơ thắt thực quản dưới và tăng áp lực trong dạ dày. Tình trạng này ảnh hưởng đến 80% phụ nữ mang thai, đặc biệt là trong Ba tháng cuối. Các chẩn đoán phân biệt là:

• Các nguyên nhân gây đau ngực khác như đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim và đau cơ
• Các nguyên nhân gây đau bụng trên có thể giống trào ngược, ví dụ, tiền sản giật, gan nhiễm mỡ cấp tính trong thai kỳ (AFLP) và sỏi mật

Xử trí bảo tồn bao gồm tư vấn chế độ ăn uống để tránh thực phẩm cay và axit và tránh ăn ngay trước khi đi ngủ. Các triệu chứng có thể cải thiện bằng cách thay đổi tư thế ngủ sang tư thế thẳng hơn. Nếu các biện pháp bảo tồn không thành công, thuốc kháng axit an toàn trong thai kỳ và có thể được sử dụng bất cứ lúc nào. Thuốc chẹn thụ thể histamin, như ranitidine, và thuốc ức chế bơm proton có hồ sơ an toàn tốt trong thai kỳ và có thể được sử dụng nếu chỉ dùng thuốc kháng axit không đủ để cải thiện triệu chứng.