[Sách Dịch] Y học Chu phẫu. Chương 43. Vai trò của Chăm sóc giảm nhẹ

SÁCH DỊCH “Y HỌC CHU PHẪU: QUẢN LÝ HƯỚNG ĐẾN KẾT QUẢ, ẤN BẢN THỨ 2”
Được dịch và chuyển thể sang tiếng Việt từ sách gốc “Perioperative Medicine: Managing for Outcome, 2nd Edition”
Dịch và chú giải: Ths.Bs. Lê Đình Sáng – Hiệu đính: Ts.Bs.Lê Nhật Huy

Chương 43. Vai trò của Chăm sóc giảm nhẹ
Role of Palliative Care – Toby B. Steinberg and Rachel A. Hadler
Perioperative Medicine, 43, 628-636

Định nghĩa Chăm sóc Giảm nhẹ

Tổ chức Y tế Thế giới định nghĩa chăm sóc giảm nhẹ là ‘phương pháp tiếp cận nhằm nâng cao chất lượng sống của người bệnh và gia đình họ khi đối mặt với bệnh đe dọa tính mạng, thông qua việc phòng ngừa và giảm nhẹ khổ đau bằng cách phát hiện sớm, đánh giá và điều trị toàn diện các vấn đề về đau, cũng như các vấn đề thực thể, tâm lý-xã hội và tinh thần khác’.

Y học giảm nhẹ phát triển mạnh vào cuối thế kỷ 20, đáp ứng nhu cầu khắc phục sự phân chia truyền thống giữa liệu pháp điều trị bệnh và chăm sóc an ủi. Dame Cicely Saunders, một trong những người tiên phong trong lĩnh vực này, đã xác định bốn mảng chính của chăm sóc giảm nhẹ: thực thể (các triệu chứng), tâm lý, xã hội và tinh thần. Chăm sóc giảm nhẹ – đôi khi được gọi là chăm sóc hỗ trợ – được thực hiện trong nhiều môi trường y tế khác nhau và cần được phân biệt với chăm sóc cuối đời.

Ước tính có khoảng 75% người bệnh giai đoạn cuối cần đến dịch vụ chăm sóc giảm nhẹ. Dự báo cho thấy nhu cầu này sẽ tăng 40% vào năm 2040, chủ yếu do gia tăng ca bệnh sa sút trí tuệ và ung thư. Các bệnh lý thường được điều trị bởi đội chăm sóc giảm nhẹ bao gồm bệnh tim, ung thư, đột quỵ, đái tháo đường, bệnh thận, Parkinson và Alzheimer.

Đội ngũ Đa chuyên ngành

Đội ngũ đa chuyên ngành là thành phần cốt lõi trong cung cấp dịch vụ chăm sóc giảm nhẹ. Mô hình này được thiết kế để vừa kiểm soát triệu chứng toàn diện, vừa đáp ứng các nhu cầu tâm lý, xã hội và tinh thần của người bệnh.

Mặc dù cấu trúc đội ngũ có thể thay đổi tùy từng cơ sở y tế, thông thường một đội chăm sóc giảm nhẹ bao gồm:

• Người bệnh và người hỗ trợ (thành viên gia đình, người chăm sóc)
• Bác sĩ chuyên khoa giảm nhẹ
• Các nhà cung cấp dịch vụ y tế khác từ đội chăm sóc chính
• Điều dưỡng
• Nhân viên công tác xã hội
• Dược sĩ
• Tuyên úy/hỗ trợ tinh thần
• Tình nguyện viên

Bên cạnh đó, chuyên viên vật lý trị liệu, hoạt động trị liệu và chuyên gia dinh dưỡng cũng thường xuyên được mời tham gia vào đội ngũ chăm sóc để đảm bảo tiếp cận toàn diện cho người bệnh.

Chăm sóc Giảm nhẹ và Chăm sóc Cuối đời

Trong khi chăm sóc giảm nhẹ có thể được thực hiện ở bất kỳ giai đoạn nào trong quá trình chăm sóc, thuật ngữ “chăm sóc cuối đời” đặc biệt mô tả việc chăm sóc hướng đến sự thoải mái, không mang tính chữa bệnh, dành cho người bệnh gần cuối đời. Người bệnh được chuyển đến chăm sóc cuối đời có tuổi thọ dự kiến là 6 tháng hoặc ít hơn theo đánh giá của hai bác sĩ. Nhiều đặc điểm của chăm sóc cuối đời, bao gồm đội ngũ chăm sóc đa chuyên ngành và tập trung vào quản lý triệu chứng toàn diện, được chia sẻ với chăm sóc giảm nhẹ; tuy nhiên, người bệnh đăng ký chăm sóc cuối đời không còn nhận các liệu pháp điều trị bệnh nhằm vào bệnh giới hạn cuộc sống của họ. Chăm sóc cuối đời thường được cung cấp tại nhà nhưng cũng có thể được cung cấp trong nhiều môi trường khác nhau, bao gồm các đơn vị nội trú và nhà dưỡng lão. Tại Hoa Kỳ, chăm sóc cuối đời được tài trợ thông qua một điều khoản trong Medicare. So sánh giữa chăm sóc giảm nhẹ và chăm sóc cuối đời được thể hiện trong Bảng 43.1.

Bảng 43.1 Chăm sóc giảm nhẹ so với chăm sóc cuối đời.

Chăm sóc Giảm nhẹ Cơ bản và Chuyên sâu

Mặc dù y học giảm nhẹ là một chuyên khoa y tế chuyên biệt, nhiều lĩnh vực cơ bản của chăm sóc giảm nhẹ có thể được thực hiện bởi tất cả các nhà cung cấp dịch vụ. Chăm sóc giảm nhẹ cơ bản được định nghĩa là “các kỹ năng và năng lực [giảm nhẹ] cơ bản cần thiết cho tất cả các bác sĩ và chuyên gia chăm sóc sức khỏe khác.” Trong một bài báo quan trọng năm 2013, Quill và Abernethy mô tả một loạt các kỹ năng mà tất cả các bác sĩ lâm sàng nên có khả năng thực hiện, bao gồm quản lý cơ bản về đau, trầm cảm, lo âu và các triệu chứng khác cũng như các cuộc thảo luận cơ bản về tiên lượng, mục tiêu điều trị, đau khổ và trạng thái mã hóa (code status). Tham vấn chuyên gia được khuyến nghị để hướng dẫn quản lý các triệu chứng thực thể khó giải quyết hoặc các triệu chứng tâm lý phức tạp cũng như để hỗ trợ quản lý xung đột giữa các bên liên quan và trong các trường hợp gần như vô ích (Bảng 43.2). Những khuyến nghị này phù hợp với các tuyên bố đồng thuận từ Trung tâm Nâng cao Chăm sóc Giảm nhẹ (CAPC), đồng thời khuyến nghị thêm rằng các bệnh viện nên phát triển đánh giá sàng lọc để xác định nhu cầu giảm nhẹ chưa được đáp ứng ở người bệnh.

Bảng 43.2 Bộ kỹ năng chăm sóc giảm nhẹ.

Điều chỉnh từ Quill TE, Abernethy AP: Generalist plus specialist palliative care— creating a more sustainable model. N Engl J Med 2013;368:1173–1175.

Một nghiên cứu gần đây cho thấy, khoảng 8% người Mỹ từ 65 tuổi trở lên sẽ được hưởng lợi từ chăm sóc giảm nhẹ cơ bản để quản lý các bệnh mãn tính giai đoạn cuối, chủ yếu là bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD) và suy tim sung huyết (CHF). Các tổ chức tập trung vào chăm sóc giảm nhẹ như CAPC, Vitaltalk và Ariadne Labs đã phát triển các công cụ được thiết kế để thông tin và cải thiện việc cung cấp chăm sóc giảm nhẹ cơ bản bằng cách cung cấp mô hình để giới thiệu các chủ đề và quyết định khó khăn. Hai ví dụ về các công cụ như vậy được minh họa trong Bảng 43.3.

Bảng 43.3 Ví dụ về khuôn khổ cho các cuộc trò chuyện khó khăn: SPIKES và REMAP.